Klikzink
Een mantelzorgwoning lijkt op een klein bijgebouw, maar de regels erachter maken het dak tot een ander vraagstuk dan bij een garage, schuur of aanbouw. Wij krijgen deze vraag regelmatig van aannemers die voor een gezin een unit op het erf plaatsen, en van particulieren die zelf uitzoeken wat er op het dak kan. Deze pagina zet de belangrijkste verschillen op een rij en verwijst per onderwerp door naar de pagina waar dat verder wordt uitgewerkt.
De meeste mantelzorgwoningen staan er niet voor onbepaalde tijd. De vergunning is vaak gekoppeld aan de zorgsituatie: zodra de zorgvraag stopt, moet de woning weg of van functie veranderen. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop het dak wordt uitgevoerd. Bij een gebouw dat over vijf of tien jaar weer verdwijnt, is het niet vanzelfsprekend om te bouwen als voor de eeuwigheid. Toch moet het dak wel gewoon dicht zijn, meestormvast en net zo goed aansluiten als bij een blijvend bouwwerk. Wij zien in de praktijk dat opdrachtgevers voor felsplaten kiezen omdat het materiaal zich niet aan die tijdelijkheid stoort: de platen liggen even solide op een dak dat over acht jaar wordt afgebroken als op een dak dat blijft staan. Het is geen tussenoplossing, het is een dakbedekking die toevallig op een tijdelijk gebouw ligt.
De tijdelijkheid van de vergunning betekent ook dat je bij de bouw al rekening houdt met een moment van demontage of verplaatsing. Dat raakt niet alleen de fundering en de wanden, maar ook het dak. Een dakbedekking die met bitumen is dichtgekit of die verlijmd is, laat zich moeilijk in delen loshalen zonder schade. Felsplaten zijn met klemmen onder de fels bevestigd, zonder doorboring van de plaat zelf. Bij demontage van de opbouw kan het dakvlak in banen worden gedemonteerd in plaats van kapotgetrokken. Dat is voor een blijvend gebouw een marginaal voordeel, voor een tijdelijke opbouw kan het verschil maken tussen hergebruik en afval.
Veel mantelzorgwoningen zijn niet alleen tijdelijk toegestaan, ze zijn ook fysiek verplaatsbaar of demontabel gebouwd. De unit wordt in delen aangevoerd, op het erf samengesteld, en kan bij een volgende zorgvraag ergens anders weer worden opgebouwd. Dat vraagt om een dak dat het transport en de herplaatsing doorstaat zonder dat de bedekking als eerste onderdeel het laat afweten.
Stalen felsplaten wegen ongeveer 5 kilogram per vierkante meter. Dat is voor een verplaatsbare constructie een reëel voordeel: hoe lichter het dakpakket, hoe minder het meetelt in het totale gewicht dat verplaatst moet worden en hoe minder zwaar de onderconstructie hoeft te zijn. Bij een unit die op een dieplader het erf verlaat, telt elke honderd kilo. Daarnaast zijn de platen koud vouwbaar tot -15 graden en zetten ze ongeveer half zoveel uit als zink, wat betekent dat het materiaal minder gevoelig is voor temperatuurschommelingen tijdens opslag of transport dan sommige andere metalen.
Omdat de platen op maat gewalst worden, van 450 tot 8000 millimeter op de millimeter nauwkeurig, past de bedekking precies op de afmetingen van de modulaire opbouw. Dat scheelt afsnijden op de bouwplaats en dus reststukken die bij een volgende verplaatsing niet meer passen. Voor wie meerdere keren dezelfde unit herplaatst, is dat praktischer dan een bedekking die telkens opnieuw op maat gesneden of gekit moet worden.
Bij een mantelzorgwoning is de bouwtijd meestal kort. De zorgvraag is vaak acuut of voorzienbaar op korte termijn, en niemand wil weken wachten tot het dak van de tijdelijke woning eindelijk regendicht is. Aannemers die deze projecten uitvoeren, plannen doorgaans één dag in voor het dichtmaken van het dak, soms gecombineerd met de gevel als die ook met platen wordt bekleed.
Felsplaten zijn hierop toegesneden. De banen worden op de gewenste lengte geleverd, inclusief de haaks opstaande fels van 35 millimeter en een werkende breedte van 475 millimeter. Op de bouwplaats worden ze aan elkaar geklikt en met klemmen onder de fels aan de ondergrond bevestigd, op hout met schroeven, op een stalen dakconstructie met zelfborende schroeven. Er wordt niet gekit, niet gebrand en niet gewacht op droogtijd van een lijmlaag. Zodra de laatste baan vastzit, is het dak dicht. Voor een aannemer die 's ochtends begint en de mantelzorgwoning die middag wil kunnen afleveren, is dat een reëel verschil met een bedekking die meerdere lagen of een uithardingstijd vergt.
Dat gaat wel om standaardsituaties. Bij een dakvorm met veel hoeken, dakkapellen of doorvoeren loopt de bouwtijd vanzelf op, wat voor felsplaten net zo goed geldt als voor elk ander materiaal. Ook bij een dakhelling onder de zes graden is de standaard felsverbinding niet zonder meer toepasbaar en moet er gekeken worden naar een andere uitvoering. Wij denken daarin mee op tekening, zodat vooraf duidelijk is of de planning van één dag haalbaar is voor de specifieke opbouw.
Niet elke mantelzorgwoning is gebaat bij deze bedekking. Bij een woning die vanaf het begin bedoeld is als permanente uitbreiding, met een reguliere omgevingsvergunning in plaats van een tijdelijke, vervalt een deel van het voordeel dat hier beschreven is: dan spelen andere overwegingen zoals uitstraling en aansluiting op de bestaande woning een grotere rol, en die worden op andere pagina's in onze kennisbank behandeld. Ook bij een opbouw die volledig kant en klaar vanaf de fabriek komt, met dakbedekking die al onderdeel is van het bouwpakket, heeft de keuze voor felsplaten als losse toevoeging weinig zin.
Als het gaat om een mantelzorgwoning met tijdelijke vergunning die binnen een dag dicht moet, kunt u de maten van het dakvlak aanhouden en contact opnemen. Wij kijken op tekening mee, zonder kosten, en geven aan welke platenmaten passen en wat een realistische planning is voor de montage. Voor de andere vragen die bij een mantelzorgwoning spelen, van vervanging tot de keuze tussen felsplaten en dakpannen, vindt u de uitwerking op de betreffende pagina's in deze kennisbank.