Klikzink
Een mantelzorgwoning wordt vaak in een paar weken tijd neergezet, staat op een lichte fundering of op poeren, en heeft in veel gevallen een tijdelijke vergunning. Dat verandert de vraag welk dakmateriaal het beste past. Bij een gewoon huis is de discussie tussen felsplaten en dakpannen vooral een kwestie van uiterlijk en onderhoud. Bij een mantelzorgwoning spelen twee andere dingen een hoofdrol: hoeveel gewicht de kapconstructie te dragen krijgt, en hoe snel het dak dicht moet zijn voordat het weer regent.
Een mantelzorgwoning wordt bijna altijd opgebouwd met een lichte houten kapconstructie, gedimensioneerd op het minimum dat nodig is. Dakpannen wegen aanzienlijk meer dan felsplaten. Onze felsplaten komen op ongeveer 5 kilogram per vierkante meter, exclusief de ondersteunende constructie. Dakpannen liggen daar ruim boven, en die extra kilo's per vierkante meter moeten wel door de spanten, de gordingen en uiteindelijk de fundering worden opgevangen. Bij een vaste woning met een berekende kapconstructie is dat meestal geen probleem, maar bij een mantelzorgwoning is de constructie vaak al zo licht mogelijk uitgevoerd om kosten en bouwtijd te besparen. Een aannemer die alsnog dakpannen wil leggen, moet dan de spanten laten doorrekenen en mogelijk zwaarder dimensioneren. Dat kost tijd en geld die bij dit type bouwwerk meestal niet beschikbaar zijn. Met felsplaten blijft de opbouw licht, en kan de bestaande lichte kapconstructie vaak gewoon blijven staan zoals ontworpen.
Bij een mantelzorgwoning is er vaak haast: de zorgvraag is er al, en de bewoner kan niet wachten tot het dak in fases wordt afgewerkt. Dakpannen worden stuk voor stuk gelegd, met panlatten, folie en een nauwkeurige uitlijning per rij. Bij een klein dakvlak is dat te overzien, maar het blijft stukwerk dat gevoelig is voor het weer. Regen tijdens het leggen betekent vertraging, en een half gelegd pannendak is nog niet waterdicht. Felsplaten worden in werkende breedtes van 475 millimeter aangebracht, op maat gewalst tot op de millimeter, en met de fels aan elkaar geklikt. Op een dakvlak van een paar meter breed en een paar meter diep is dat in de praktijk een kwestie van een paar banen die na elkaar liggen. Voor een aannemer die het dak in één werkdag dicht wil hebben omdat de plaatsing van de woning en de oplevering aan de mantelzorgvrager strak gepland staan, is dat een reëel verschil. Dakpannen leggen op een klein dakvlak duurt vaak niet veel langer, maar de kwetsbare periode voordat het dak volledig regendicht is, is bij pannen langer dan bij een gefelst dak dat baan voor baan direct dicht is.
Veel mantelzorgwoningen staan er met een vergunning voor bepaalde tijd, en moeten na afloop van de zorgsituatie weer verwijderd of verplaatst kunnen worden. Dat is een praktisch punt dat bij een gewone woning niet speelt, maar hier wel meetelt in de materiaalkeuze. Dakpannen liggen los op panlatten en worden met de sloop van het dak meestal afgevoerd als bouwafval; ze zijn niet gemaakt om een tweede leven te krijgen op een ander dak. Felsplaten zijn met klemmen onder de fels bevestigd, zonder doorboring van de plaat zelf. Bij een woning die na een paar jaar wordt gedemonteerd om ergens anders weer opgebouwd te worden, of bij een fabrikant van verplaatsbare units die dezelfde opbouw telkens opnieuw gebruikt, is dat een reëel voordeel: de platen kunnen in veel gevallen worden losgemaakt en hergebruikt, mits dat bij het ontwerp is meegenomen. Dat is geen garantie dat het altijd zonder beschadiging lukt, dat hangt af van hoe zorgvuldig er is bevestigd en gedemonteerd, maar de kans erop is bij een blind bevestigd felsdak groter dan bij een dakpan die vaak al bij het optillen breekt.
Als de mantelzorgwoning een vaste, niet-tijdelijke aanbouw is met een volwaardig gedimensioneerde kapconstructie, bijvoorbeeld een uitbouw die aansluit op de bestaande woning en dezelfde levensduur moet hebben, dan is het gewichtsargument minder relevant. In dat geval kan het ook gewenst zijn dat de mantelzorgwoning qua uiterlijk aansluit bij het bestaande pannendak van de hoofdwoning, bijvoorbeeld om welstandsredenen. Een gemeente kan bij een vergunning eisen dat het nieuwe dak in kleur en vorm bij de bestaande bebouwing past, en dan is een pannendak soms de vanzelfsprekende keuze, ook al is de opbouw zwaarder. Ook bij een dakhelling die te laag is voor felsplaten speelt dit niet; onze platen zijn toepasbaar vanaf zes graden dakhelling, dus dat is bij een mantelzorgwoning met een normaal hellend dak zelden een beperking, maar bij een vrijwel vlak dak moet er sowieso naar een ander systeem gekeken worden dan naar pannen.
Stel een aannemer die een verplaatsbare mantelzorgunit bouwt op een houten frame, bedoeld om na de zorgperiode te verplaatsen naar een volgend adres. De kapconstructie is berekend op een dakbedekking van een paar kilo per vierkante meter, niet op dakpannen. De vergunning is verleend voor een periode van enkele jaren, met de voorwaarde dat de unit daarna weer verwijderd wordt. In die situatie is het gewicht van felsplaten een directe besparing op de constructie, en de blinde bevestiging maakt het waarschijnlijker dat het dak bij demontage in bruikbare staat blijft. Vergelijk dat met een mantelzorgwoning die wordt gebouwd als vaste aanbouw aan een bestaand huis met een pannendak, waar de gemeente vraagt om aansluiting bij het straatbeeld: daar is de afweging anders, en ligt de keuze voor dakpannen meer voor de hand ondanks het hogere gewicht.
Als de mantelzorgwoning een tijdelijke of verplaatsbare opbouw is, met een lichte kapconstructie en een strakke planning om het dak snel dicht te hebben, is het de moeite waard om de kapberekening en de vergunningsvoorwaarden erbij te pakken voordat de keuze voor pannen of platen definitief wordt. Wij denken op basis van een tekening kosteloos mee over de maatvoering en de bevestiging, en leveren de platen op maat tot op de millimeter, zodat de aannemer op de bouwplaats geen tijd verliest aan pas- en zaagwerk. Heeft u een tekening of een globale maatvoering van de mantelzorgwoning, dan kunnen wij aangeven of felsplaten in uw geval passen bij de constructie en de planning.