Klikzink
Een mansardedak heeft twee hellingen op elkaar: een steile onderkant en een flauwere bovenkant, met een duidelijke knik waar de twee vlakken samenkomen. Bij een mantelzorgwoning komt daar meestal nog iets bij: het bouwwerk staat er tijdelijk, op basis van een vergunning die op een gegeven moment weer afloopt, en de opbouw moet demontabel of verplaatsbaar zijn. Dat zijn twee heel verschillende vraagstukken die elkaar op het dak toch raken. Wij leggen hier uit hoe wij de baanindeling en de randdetails bij deze combinatie aanpakken, en waar het misgaat als je de knik behandelt als een gewone nok.
Op een regulier zadeldak loopt de plaat vanaf de nok naar de goot in één rechte baan, met boven een nokstuk dat de twee dakvlakken met elkaar verbindt. Bij een mansardedak ligt dat anders. De knik tussen het steile onderste vlak en het flauwere bovenste vlak is geen nok maar een breuklijn in een doorlopend dakvlak, en de platen die eronder en erboven liggen hebben allebei een andere effectieve hellingshoek. Wie hier gewoon doorloopt met één lengte plaat over de knik heen, krijgt een baan die op de knieplek onder spanning staat en die daar niet goed aansluit op de klemmen. De fels van 35 mm is stijf genoeg voor een rechte baan, maar niet bedoeld om een knik in het vlak zelf op te vangen.
De praktische oplossing is de platen op de knik te onderbreken en daar een eigen overgangsdetail te maken, met een knieschot of knielijst die het water van het bovenvlak naar het ondervlak overdraagt zonder dat het onder de fels van de onderste baan kan kruipen. Dat detail bepaalt meteen de baanindeling: de platen op het onderste, steile vlak beginnen aan de knie en lopen door tot de goot, de platen op het bovenste vlak beginnen aan de knie en lopen door tot de nok. Omdat felsplaten wij op maat leveren, op de millimeter tot 8000 mm, kunnen we voor beide vlakken de exacte lengte laten walsen die bij de betreffende helling past, zonder lasnaad in het midden van het vlak.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een mansardedak met een onderste vlak van ruim 60 graden en een bovenste vlak van net boven de ondergrens van zes graden, hebben de twee vlakken zo weinig met elkaar te maken dat je ze eigenlijk als twee losse daken moet ontwerpen die elkaar bij de knie ontmoeten. Het bovenste vlak, met die lage helling, vraagt om extra aandacht bij de felsverbindingen omdat water daar langzamer afloopt en er dus meer tijd is om ergens binnen te dringen als een detail niet klopt.
Op beide vlakken lopen de banen in de lengterichting van de helling, van de knie naar de rand. De werkende breedte van 475 mm bepaalt hoeveel banen er nodig zijn, en bij een mansardedak reken je dat voor het onderste en bovenste vlak apart uit, omdat de omtrek van het dak op de knielijn vaak weer anders is dan bij de goot of de nok. Bij een rond of veelhoekig grondplan, wat bij compacte mantelzorgwoningen vaker voorkomt dan bij een rechthoekig huis, lopen de banen bovendien taps toe naar de hoeken, en dat vraagt om plaatwerk dat per baan net iets smaller wordt. Ook dat regelen we in de fabriek, niet op het dak.
De klemmen onder de fels houden de platen vast zonder zichtbare schroeven, en dat blijft ook op een mansardedak de manier van bevestigen. Op de knie zelf, waar de plaat feitelijk stopt en een nieuw stuk begint, is een schroefverbinding in het onderliggende houten of stalen dakbeschot nodig om het knieprofiel vast te zetten; die schroeven vallen weg onder de afdekking en zijn na montage niet te zien.
Bij een mantelzorgwoning die demontabel moet zijn, telt niet alleen hoe een randdetail eruitziet, maar ook hoe makkelijk het weer los te maken is zonder het dakvlak te beschadigen. Een gootrand die vastgekit of dichtgeschuimd is, is bij demontage een probleem; een gootrand die mechanisch is bevestigd met een klemprofiel, is dat niet. Wij werken de randen daarom liever mechanisch af, ook al kost dat op het eerste gezicht iets meer voorbereiding.
Bij de nok van het bovenste, flauwe vlak speelt hetzelfde. Een nokstuk dat aan beide zijden onder de fels is geklemd, is te verwijderen zonder dat je het plaatwerk eronder beschadigt, wat bij een verplaatsbare unit relevant is op het moment dat de woning naar een andere locatie gaat of wordt afgebroken. Bij de knie tussen de twee vlakken geldt dat des te meer: dat detail wordt het vaakst opnieuw aangeraakt als de opbouw ergens anders weer wordt neergezet, en een knieprofiel dat je in één stuk kunt losschroeven bespaart bij hermontage een hele dag werk.
De eis dat het dak in één dag dicht moet zijn, komt vaak rechtstreeks uit de vergunningsvoorwaarden of uit de praktische noodzaak dat een mantelzorgwoning maar een beperkte periode een open dak kan hebben zonder dat de bewoner ergens anders moet slapen. Dat lukt alleen als de platen al op maat en met de juiste knieprofielen op de bouwplaats aankomen; op locatie platen op lengte zagen en knieprofielen ter plekke plooien kost tijd die er niet is. Wij leveren de platen daarom voorgewalst per vlak, met de knielengtes en de hoekmaten van tevoren doorgerekend op basis van de tekening. Op de bouwplaats resteert dan het monteren van de klemmen en het aansluiten van de randen, en dat is met een geoefend team op een compact dakvlak binnen een dag te doen.
De koudvouwbaarheid tot -15 graden speelt hier praktisch een rol: een tijdelijke opbouw wordt niet altijd in het bouwseizoen geplaatst, en platen die ook bij vorst nog te felsen zijn zonder scheuren of breuken, geven meer ruimte in de planning van die ene dag. Het gewicht van ongeveer 5 kg per m2 helpt bij een snelle montage ook mee: het materiaal is voor twee man te tillen en te positioneren zonder hijswerk, wat op een klein dak met een knik en meerdere randen praktisch is.
Het gaat mis wanneer de knie wordt behandeld als een gewone nok en er één ononderbroken plaat over de breuklijn wordt gelegd. De plaat komt dan onder mechanische spanning te staan op precies de plek waar hij het meest bloot staat aan uitzetting en beweging, en na een paar temperatuurwisselingen ontstaat daar lekkage die je van binnenuit vaak eerst bij de knie ziet.
Het gaat ook mis wanneer de randdetails voor het gemak vast worden gekit in plaats van geklemd, omdat dat sneller lijkt. Bij de eerste demontage moet dan het plaatwerk worden losgesneden, met beschadiging als gevolg, en dat plaatwerk is dan niet meer geschikt voor hergebruik op de volgende locatie.
En het gaat mis wanneer de baanindeling voor het bovenste en onderste vlak niet los van elkaar wordt berekend. Een dakdekker die de platen van het steile vlak zonder aanpassing doortrekt over de knie, komt op het flauwe vlak met een baanbreedte uit die niet meer overeenkomt met de rest van het vlak, en moet dan bijzagen op een plek waar dat de felsverbinding verstoort.
Als u een mansardedak op een mantelzorgwoning voor zich heeft, met een tijdelijke vergunning en de eis dat de opbouw straks weer weg of te verplaatsen moet zijn, stuur ons dan de tekening met de twee hellingshoeken en de knielijn erop aangegeven. Wij rekenen dan de baanindeling voor beide vlakken door, denken mee over een demontabel knie- en randdetail, en leveren de platen op maat aan, zodat op de bouwplaats alleen het monteren overblijft. Dat meedenken op tekening kost niets.