Klikzink
Een mantelzorgwoning staat er vaak voor een beperkte periode. De vergunning is tijdelijk, de opbouw is licht en soms is de hele woning ontworpen om na een paar jaar weer te verdwijnen of te verhuizen naar een andere plek op het perceel. Dat verandert hoe wij naar isolatie kijken. Bij een gewoon woonhuis rekenen we op een opbouw die decennia meegaat en waar je desnoods na tien jaar nog een laag isolatie kunt bijleggen. Bij een mantelzorgwoning met een tijdelijke of demontabele constructie ligt dat anders: de opbouw moet licht zijn, snel te monteren, en tegelijk moet het binnenklimaat vanaf dag één kloppen. Er is geen tijd om achteraf bij te sturen.
Bij een tijdelijke woning werken we meestal met een houten of staalframe wand- en dakconstructie, waar de isolatie tussen de regels ligt. Van binnen naar buiten ziet die opbouw er dan ongeveer zo uit: binnenafwerking, dampremmende laag, isolatie tussen de sporen of regels, een onderdak of winddichte laag, een luchtspouw voor ventilatie van de constructie, en dan de felsplaten als buitenste laag. Die volgorde is niet toevallig. De dampremmer zit aan de warme kant, dus vlak achter de binnenafwerking, omdat daar de vochtige binnenlucht als eerste tegen een koud oppervlak kan condenseren zodra hij de constructie binnendringt. Zit de dampremmer verkeerd, te ver naar buiten toe, dan condenseert het vocht binnen in de isolatie en dat merk je vaak pas na een paar stookseizoenen, als het te laat is om het makkelijk te herstellen.
Omdat een mantelzorgwoning vaak een lichte, snel gebouwde schil heeft, is de marge voor fouten kleiner dan bij een traditioneel huis met dikke muren die vocht kunnen bufferen. Een dunne, goed geïsoleerde wand of dak reageert direct op een gemiste naad in de dampremmer. Daarom letten we er bij dit type gebouw extra op dat de dampremmende laag luchtdicht is aangesloten op kozijnen, doorvoeren en de overgang naar het dak. Dat is geen extra werk dat wij verzinnen om het duurder te maken, het is precies het verschil tussen een woning die na vijf jaar nog droog en behaaglijk is en een woning waar de bewoner binnen twee winters over vochtplekken klaagt.
Bij een tijdelijke opstelling staat de mantelzorgwoning vaak op een tijdelijke fundering of op poeren, en wordt hij in een aantal dagen opgebouwd op de locatie zelf, of komt hij als geheel of in delen aangevoerd. In beide gevallen wil de opdrachtgever, en vaak ook de gemeente vanwege de tijdelijke vergunning, dat de bouwperiode kort blijft en dat de woning zo snel mogelijk waterdicht is. Een dakbedekking die in fasen wordt aangebracht, met droogtijden tussen de lagen zoals bij bitumen met een aparte onderlaag en toplaag, past daar niet goed bij.
Felsplaten lenen zich juist goed voor een snelle afbouw. De platen komen op maat aan, tot op de millimeter, en worden met klemmen onder de fels bevestigd zonder dat er geschroefd moet worden door het plaatoppervlak heen. Op een houten dakconstructie gaat dat met schroeven in de ondergrond, op een stalen frame met zelfborende schroeven, maar in beide gevallen ligt het dak na de montage van de banen direct dicht. Er is geen wachttijd voor een primer die moet drogen of een tweede laag die pas de volgende dag aangebracht kan worden. Voor een bouwteam dat een mantelzorgwoning in een week wil opleveren, of dat de opbouw op de bouwplaats zelf tot een minimum wil beperken omdat de woning straks weer verplaatst moet worden, is dat een praktisch verschil dat direct in de planning terug te zien is.
Er zit ook een gewichtsvoordeel in. Felsplaten wegen ongeveer vijf kilo per vierkante meter, wat bij een lichte frameconstructie met beperkte draagkracht meespeelt. Bij een woning die op transport moet, of die op een lichte fundering staat omdat hij niet permanent is, telt elke kilo op het dak mee in de berekening van de constructeur. Een zwaardere dakbedekking kan betekenen dat de spanten of de fundering aangepast moeten worden, wat bij een tijdelijk gebouw niet in verhouding staat tot de investering.
Bij een regulier woonhuis is er vaak meer ruimte in de tijd: het dak wordt vervangen op een moment dat past, met een paar weken speling, en de opbouw van de isolatielaag kan in fasen. Bij een mantelzorgwoning ligt de bouwtijd meestal vast, gekoppeld aan een vergunningstermijn of aan de datum waarop de mantelzorg nodig is. Dat betekent dat de keuze voor materialen niet alleen gaat over de kwaliteit op de lange termijn, maar ook over de logistiek: hoeveel dagen kost de montage, hoeveel vakmensen zijn er nodig, en hoe snel is het geheel wind- en waterdicht.
Een ander verschil is de demontabele aard van veel van deze woningen. Als de opzet is dat de woning na een aantal jaar wordt afgebroken of verplaatst, heeft het weinig zin om te investeren in een dakopbouw die alleen goed functioneert als hij nooit meer wordt aangeraakt. Felsplaten met klemverbindingen kunnen, in overleg met de bouwer, worden gedemonteerd zonder dat de platen beschadigd raken zoals bij een verlijmde of volledig verkleefde dakbedekking wel het geval zou zijn. Dat is geen garantie dat elke plaat feilloos herbruikt kan worden, dat hangt af van hoe zorgvuldig de montage en demontage gebeuren, maar het uitgangspunt van een blinde bevestiging met klemmen sluit beter aan bij een tijdelijke opzet dan een systeem dat is bedoeld om voor altijd op zijn plek te blijven.
Als de mantelzorgwoning een zwaar hellend dak heeft met een complexe vorm, met veel opgaande hoeken en kleine vlakken, dan is de tijdwinst van felsplaten kleiner dan bij een eenvoudig zadeldak of plat dak met een lichte helling. Op een dak vanaf zes graden werkt het systeem, maar bij zeer kleine, verspringende vlakken met veel doorvoeren voor leidingen of ventilatie kan de voorbereiding en het passend maken van de platen meer tijd vragen dan de eenvoud van het systeem op papier suggereert. In dat geval kan een andere dakbedekking, die beter met kleine hoeken en overgangen omgaat, praktischer zijn.
Ook als de woning al een vaste, geïsoleerde opbouw heeft die niet snel gewijzigd wordt, bijvoorbeeld omdat het een verplaatste bestaande stacaravan of tuinhuis is met een dak dat al goed functioneert, is een volledige vervanging van de dakbedekking niet altijd nodig. Dan is het verstandiger om eerst te kijken of alleen de isolatie en de dampremmer aangepast moeten worden, en het bestaande dakoppervlak te laten zoals het is.
Als u een mantelzorgwoning plant met een tijdelijke vergunning en een strakke bouwtijd, is het verstandig om de dakopbouw en de isolatie in een vroeg stadium samen met de aannemer en, waar nodig, de constructeur te bepalen. Wij denken op basis van een tekening mee over de opbouw van de laag, de plek van de dampremmer en de planning van de montage, zonder dat dit wat kost. Heeft u een tekening of een schets van de geplande woning, dan kunnen wij aangeven hoe de platen op maat gemaakt worden en wat de montage in de praktijk betekent voor uw bouwschema.