Klikzink
Een kapschuur is in de kern een dak op poten. Vier of zes staanders, een gording erop, en daarboven een dakvlak dat vaak groter is dan bij een vergelijkbare gesloten loods. Geen buitenmuren die het dak ondersteunen, geen binnenruimte die verwarmd wordt, en meestal ook geen isolatie. Dat maakt het dak van een kapschuur op een aantal punten een ander vraagstuk dan het dak van een woning, een bedrijfshal of een schuur die wel dicht is. Wie op zoek is naar felsplaten voor een kapschuur, doet er goed aan eerst te snappen waarom dit dak zich anders gedraagt, voordat de keuze voor plaatdikte, kleur of bevestiging aan de orde komt.
Bij een kapschuur staan de staanders vaak verder uit elkaar dan bij een gesloten gebouw, en dat werkt door in de gordingmaat. Waar een loods met tussenkolommen kan volstaan met gordingen op geringe afstand, overbrugt het dak van een kapschuur soms een aanzienlijk grotere vrije veldlengte. Dat is geen probleem voor felsplaten zelf, de platen zijn er niet minder geschikt voor, maar het bepaalt wel welke gordingmaat en welke ondersteuning nodig zijn om de plaat voldoende draagkracht te geven bij wind- en sneeuwbelasting. Dat is een rekenvraag die per bouwtekening verschilt, en die typisch vooraf, bij de nieuwbouw van de kapschuur, wordt uitgewerkt. Op deze plek noemen we het als kenmerk van het gebouwtype; wie de gordingmaat wil laten doorrekenen, leest daarover verder op de pagina over nieuwbouw van een kapschuur.
Het ontbreken van isolatie is meestal een bewuste keuze bij een kapschuur: er wordt niets verwarmd, er is geen leefruimte onder het dak, dus waarom zou je isoleren. Dat klinkt logisch, maar het heeft een direct gevolg voor het dak zelf. Zonder isolatielaag zit de onderkant van de stalen plaat rechtstreeks boven de buitenlucht die onder het dak doorstroomt. Zodra de temperatuur van die plaat 's nachts onder het dauwpunt van de lucht daalt, condenseert het vocht in de lucht tegen de onderzijde van de plaat. Bij een gesloten gebouw met isolatie speelt dit veel minder, omdat de isolatielaag de plaat en de binnenlucht van elkaar scheidt. Bij een kapschuur is er niets dat dit opvangt.
Wat dat concreet betekent, valt het beste te illustreren met een voorbeeld. Stel een kapschuur waaronder landbouwmachines of hooi staan. 's Nachts koelt de plaat af, condens vormt zich aan de onderkant, en zodra de zon opkomt en de plaat opwarmt, druppelt dat vocht naar binnen. Bij machines is dat vervelend maar meestal onschuldig; bij hooi of stro kan het gevolgen hebben voor de kwaliteit van wat eronder staat. Voor dit soort gebruik is een anticondensvlies aan de onderzijde van de plaat vaak het overwegen waard: een vliesmateriaal dat het condensvocht vasthoudt tot het door ventilatie weer kan verdampen, in plaats van dat het als druppels naar beneden valt. Dat is een andere maatregel dan isoleren, en een stuk beperkter in prijs en uitvoering. Bij een kapschuur die alleen materieel of machines overdekt zonder gevoelige inhoud, is dit vlies vaak niet nodig; het hangt af van wat er onder het dak staat en hoe gevoelig dat is voor vocht.
De uitgebreide afweging tussen wel of niet isoleren, en de manier waarop dat dan uitgevoerd wordt, behandelen we op de pagina over verduurzamen van een kapschuur. Hier is het vooral van belang om vast te stellen dat condens bij dit gebouwtype de eerste vraag is die beantwoord moet worden, eerder dan kleur, plaatlengte of bevestigingswijze.
Een voordeel van de grote, open overspanning van een kapschuur is dat de dakvlakken vaak in één stuk te bekleden zijn. Felsplaten zijn leverbaar van 450 tot 8000 millimeter op de millimeter, en bij een kapschuur is dat een reëel voordeel: de lengte van het dakvlak, van goot tot nok, kan in veel gevallen in één baan worden uitgevoerd. Geen overlap halverwege de plaat, geen extra fels die het risico op een lekpunt toevoegt. Bij een gebouw met een complexere kapvorm, met dakkapellen of doorbrekingen, is dat een stuk lastiger te realiseren. Bij een kapschuur, met zijn simpele rechte kapvorm, is de kans groot dat dit voordeel volledig te benutten is. Dat vraagt wel dat de maten van tevoren goed worden opgenomen, want een plaat op maat bestellen werkt beter dan achteraf passen en bijsnijden.
Bij een kapschuur is de onderzijde van het dak vaak net zo goed te zien als de bovenzijde, simpelweg omdat er geen plafond onder hangt. Wie onder de kap door loopt, kijkt tegen de gordingen en de onderkant van de dakplaat aan. Bij felsplaten zit de bevestiging met klemmen onder de fels, dus er zijn van onderaf geen doorlopende schroefkoppen te zien die door de plaat heen roesten of een net iets ander verloop van de baan veroorzaken. Bij een golfplaat met doorlopende schroeven is dat aanzicht vaak minder verzorgd, ook al werkt die bevestiging technisch prima. Voor een kapschuur die puur functioneel is, een opslag voor materieel bijvoorbeeld, is dit een marginale overweging; voor een kapschuur die ook een representatieve functie heeft, bijvoorbeeld bij een landgoed of een zorgboerderij waar bezoekers onder de kap doorlopen, telt het aanzicht van de onderzijde wel degelijk mee.
Met ongeveer 5 kilogram per vierkante meter zijn felsplaten een van de lichtere opties voor een groot dakvlak. Bij een kapschuur met een ruime overspanning en relatief slanke gordingen scheelt dat in de belasting die de constructie moet dragen, vergeleken met bijvoorbeeld een dakbedekking met een zwaardere ondergrond of pannen. Dat is vooral relevant bij nieuwbouw, waar de gordingmaat nog op de belasting afgestemd kan worden; bij een bestaande kapschuur waarvan het dak vervangen wordt, is het prettig te weten dat de bestaande constructie het gewicht van felsplaten in de meeste gevallen zonder aanpassing kan dragen.
Er zijn situaties waarin een kapschuur beter met een ander materiaal bekleed wordt. Bij een dakhelling onder de zes graden functioneert het felssysteem niet meer betrouwbaar, en dan is een andere dakbedekking nodig, bijvoorbeeld een kunststof dakbaan. Bij een kapschuur die veel gebruikt wordt voor het stallen van vochtgevoelige goederen zonder enige vorm van ventilatie of anticondensmaatregel, is het dak zonder aanvullende voorziening geen goede combinatie, hoe geschikt de plaat verder ook is. En bij een zeer kleine, lichte overkapping, waar de overspanning gering is en de belasting nauwelijks een rol speelt, is de investering in een felsdak soms zwaarder dan nodig; dan kan een eenvoudiger plaatmateriaal net zo goed voldoen.
Deze pagina schetst het dak van de kapschuur als geheel: de grote overspanning, de gordingafstand, en vooral de condensvraag die ontstaat door het ontbreken van isolatie. Voor de uitwerking van specifieke keuzes, zoals de gordingmaat bij nieuwbouw, de afweging om alsnog te isoleren, de plaatsing van zonnepanelen, het onderhoud op de lange termijn, of de vergelijking met golfplaat, zink, EPDM of sandwichpanelen, verwijzen we naar de betreffende pagina's in deze kennisbank. Wilt u de situatie van uw eigen kapschuur laten doorrekenen op maat, dan kunt u de tekening naar ons opsturen; wij denken kosteloos mee over de plaatindeling en de bevestiging.