Klikzink
Bij veel oude boerderijen ligt er nog een asbesthoudende golfplaat op het dak, vaak van vóór de jaren tachtig. Wie dat dak wil vervangen door felsplaten, ontkomt niet aan een saneringstraject dat aan het echte werk voorafgaat. Dat traject bepaalt niet alleen de startdatum van de dakwerkzaamheden, maar ook een deel van de keuzes die u daarna maakt. Dit stuk gaat over die volgorde en over wat er bij een boerderij anders loopt dan bij een gewoon woonhuis.
Een asbestdak mag niet zomaar verwijderd worden. Er moet een inventarisatie zijn, een gecertificeerd saneringsbedrijf moet het werk uitvoeren, en er komt een eindcontrole met een vrijgavebewijs. Zonder dat bewijs mag er niemand het dakvlak op, ook geen dakdekker die alleen de nieuwe felsplaten komt leggen. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk zien we regelmatig dat een aannemer al een planning maakt voor het nieuwe dak, terwijl de sanering nog niet eens is aangevraagd. Dan loopt de hele planning vast, want de asbestverwijdering kent zijn eigen doorlooptijd: een melding bij de gemeente, wachttijd voor de inventarisatie, een saneringsplanning die afhankelijk is van weer en beschikbaarheid van het saneringsbedrijf. Reken op enkele weken tussen de eerste melding en het moment dat het dak daadwerkelijk kaal en vrijgegeven is. Pas daarna kan de nieuwe dakconstructie of de bestaande gordingen worden beoordeeld en kan het felswerk beginnen.
Bij een naoorlogs woonhuis is de dakconstructie meestal recht, vlak en berekend op een bekende belasting. Bij een boerderij met een gebinte van een eeuw oud of ouder ligt dat anders. De balken zijn vaak met de hand gezaagd, niet overal even dik, en de kap is in de loop der jaren verzakt of scheefgetrokken. Wij hebben te maken gehad met kapconstructies waarbij de nok over de lengte van het dak enkele centimeters verschilde in hoogte. Dat is op zich geen probleem voor felsplaten, die worden immers op maat gewalst en per situatie aangepast, maar het betekent wel dat er niet zomaar een standaardmaat besteld kan worden. Er moet eerst goed opgemeten worden, het liefst nadat de oude bedekking weg is en het houtwerk zichtbaar is. Soms is de meest praktische aanpak om na de sanering de gordingen of panlatten (afhankelijk van de ondergrond) eerst uit te lijnen of bij te schaven, zodat de nieuwe platen wel netjes aansluiten. Bij een sterk onregelmatige kap accepteert men soms bewust een lichte golving in het dakvlak, omdat volledig egaliseren van een eeuwenoude balklaag niet realistisch of betaalbaar is.
Veel oude boerderijen hebben een beeldbepalende status binnen het bestemmingsplan, en een deel is officieel monument. Dat heeft gevolgen die los staan van de asbestsanering, maar wel gelijktijdig meespelen. Is het pand een gemeentelijk of rijksmonument, dan is er behalve de omgevingsvergunning voor de sanering vaak ook een vergunning nodig voor de wijziging van het dakvlak zelf, zeker als de kleur of het profiel van de nieuwe bedekking afwijkt van wat er lag. Bij een boerderij die niet formeel monument is maar wel in een beschermd dorpsgezicht staat, gelden vaak vergelijkbare eisen vanuit welstand. Dat betekent dat de aanvraag voor het nieuwe dak eigenlijk gelijktijdig met de asbestmelding op gang moet komen, niet erna. Wij denken in dat stadium kosteloos mee op tekening, juist om te voorkomen dat er twee keer vertraging optreedt: eerst op de sanering, dan op de vergunning voor het dak.
De volgorde die wij aanraden, is als volgt. Eerst de asbestinventarisatie, gecombineerd met een eerste opname van de dakconstructie zodat u al een idee heeft van de staat van het houtwerk onder de platen. Daarna de melding en planning van de sanering, en tegelijk de vergunningaanvraag voor het nieuwe dakvlak als dat nodig is. Tijdens de sanering, of direct erna, wordt de kapconstructie definitief opgemeten, inclusief de oneffenheden die zich pas tonen als de oude platen weg zijn. Op basis van die opname bestellen wij de felsplaten op maat, van 450 tot 8000 millimeter op de millimeter nauwkeurig gewalst, zodat de platen passen op de werkelijke maten van uw dak en niet op een gemiddelde. Pas dan begint het leggen. Wie deze volgorde omdraait, dus eerst platen bestellen en dan pas saneren, loopt het risico dat de maten niet meer kloppen zodra de oude bedekking eraf is en de werkelijke staat van de kap zichtbaar wordt.
Er zijn situaties waarin wij zouden afraden om na de sanering meteen felsplaten te leggen. Bij een boerderij die als rijksmonument is aangewezen met een uitdrukkelijke eis tot behoud van het oorspronkelijke pannendak, past een strak stalen felsdak vaak niet binnen de vergunning, hoe praktisch de klikfels-oplossing ook is. Ook als de gebintconstructie zo ver is doorgezakt of aangetast door houtrot dat er eerst een ingrijpende constructieve reparatie nodig is, is het verstandiger die reparatie eerst volledig af te ronden en apart te laten beoordelen voor u een nieuw dakvlak bestelt. Een derde situatie is de boerderij waarbij de eigenaar eigenlijk nog twijfelt tussen renovatie en sloop-nieuwbouw; in dat geval is het zonde om een op maat gewalste plaat te bestellen voordat die knoop is doorgehakt. Felsplaten zijn duurzaam in gebruik, maar de investering in maatwerk heeft alleen zin als de onderliggende constructie en de bestemming van het gebouw vaststaan.
Als er nog asbesthoudende platen op uw boerderijdak liggen, begint u met de inventarisatie en de melding bij de gemeente, niet met de keuze van het nieuwe dakmateriaal. Zodra er een saneringsplanning ligt en, indien nodig, een vergunningaanvraag loopt, kunt u ons vragen mee te kijken op basis van de eerste opname van de kapconstructie. Wij denken kosteloos mee op tekening en geven aan waar de constructie om maatwerk vraagt, zodat de platen precies aansluiten op het dak dat er na de sanering ligt, en niet op een dak dat er ooit had moeten liggen.