Klikzink
Wie een paardenstal van een nieuw dak voorziet en gaat vergelijken, komt vroeg of laat de vraag tegen of het zink moet worden of stalen felsplaten. Bij een woonhuis of een schuur is dat vaak een kwestie van uiterlijk en budget. Bij een paardenstal ligt dat anders, en dat komt niet door het dak zelf maar door wat er onder dat dak gebeurt.
Een paardenstal produceert warmte, vocht en ammoniak. Paarden ademen, zweten en urineren, en de strooisellaag onder hen broeit. Die combinatie van waterdamp en ammoniakgas stijgt op en komt in aanraking met de onderkant van het dak. Bij een woning speelt dat nauwelijks, bij een stal met vee of paarden is het een structureel gegeven, elke dag opnieuw. De vraag is dus niet of het dak nat wordt van binnen, maar hoe het materiaal daarmee omgaat over de jaren heen.
Zink is een metaal dat reageert op zijn omgeving. Op een schoon dak, met normale lucht, vormt zich een beschermende patinalaag die het materiaal juist beschermt. Onder invloed van ammoniakdamp verloopt die reactie anders. Ammoniak tast de oppervlaktelaag van zink aan, vooral aan de onderzijde van de plaat waar de damp condenseert en blijft hangen. Dat is een langzaam proces, maar in een paardenstal is de blootstelling continu en geconcentreerd, wat het risico op aantasting van binnenuit vergroot. Bij een schuur waar af en toe hooi of gereedschap ligt speelt dit niet; bij een gebouw waar dieren dag in dag uit ammoniak uitscheiden, is het een reëel aandachtspunt.
De felsplaten die wij leveren zijn van verzinkt staal met daarop een organische coating, gesloten aan beide zijden. Die coating vormt een fysieke barrière tussen het ammoniakgas en het onderliggende zink en staal. Waar bij onbehandeld zink het materiaal zelf reageert op zijn omgeving, ligt bij een gecoat stalen paneel die reactieve laag dieper, achter de coating. Dat betekent niet dat de plaat onaantastbaar is, maar het verschil in gedrag tussen een kaal metaal en een metaal met een beschermende laag is precies waar het bij een paardenstal om draait. Bij een woonhuis is die coating vooral relevant voor de kleur en de duurzaamheid van het aanzicht; bij een paardenstal is diezelfde coating relevant voor wat er aan de binnenzijde van het dak gebeurt.
Belangrijk om te beseffen: het probleem met ammoniak speelt zich niet af aan de kant die je van buiten ziet. De buitenzijde van het dak krijgt regen, wind en zon, en daar is zink al heel lang een bewezen materiaal voor. Het is de binnenzijde die in een paardenstal onder andere condities werkt dan bij een gewone schuur of loods. Vocht dat vanuit de stal opstijgt, condenseert tegen de koude onderkant van de dakplaat zodra de temperatuur daar onder het dauwpunt zakt. Dat condensvocht neemt ammoniak mee uit de lucht, en juist die combinatie van vocht plus ammoniak, dag na dag, jaar na jaar, tegen hetzelfde metalen oppervlak, is een andere belasting dan wat een dak op een berging of een tuinhuis te verduren krijgt.
Geen enkel dakmateriaal maakt een slecht geventileerde stal in orde. Als de ammoniakconcentratie binnen hoog blijft omdat er te weinig luchtverversing is, zal ieder metaal het zwaarder te verduren krijgen, staal met coating inbegrepen. De keuze voor het dakmateriaal komt dus na de vraag of de stal voldoende geventileerd is, niet in plaats daarvan. Een aannemer die alleen het dak vervangt zonder naar de luchtstroom in de stal te kijken, lost het onderliggende probleem niet op. Dat geldt voor elk materiaal, maar het is relevant om hier te noemen omdat de vraag over zink versus staal vaak los van dit punt wordt gesteld, terwijl ze niet los van elkaar staan.
Het zou onterecht zijn om te suggereren dat een coating alle ammoniakproblemen wegneemt. Bij zeer intensieve veehouderij, waar de ammoniakconcentratie structureel hoog is, gaat ook een coating op termijn slijten, met name aan randen, doorvoeren en plekken waar de plaat beschadigd is geraakt tijdens montage of gebruik. Een paardenstal met een handjevol paarden en goede ventilatie is een andere situatie dan een intensieve stal met honderden dieren. Voor die laatste categorie is aanvullend advies over ventilatietechniek en eventueel een dikkere of andere coating zinvoller dan alleen de keuze tussen zink en staal. Wij denken daarin mee op basis van de tekening en de situatie, maar een garantie op levensduur onder extreme ammoniakbelasting kunnen en willen wij niet geven, dat verschilt simpelweg per stal.
Naast ammoniak speelt in een paardenstal ook stof een rol, van hooi, stro en zaagsel. Dat stof settelt zich overal, ook op de dakconstructie en tegen de onderkant van de dakplaten als daar geen afwerking tussen zit. Stof zelf tast het metaal niet aan, maar het houdt vocht vast en vertraagt het drogen van een oppervlak dat toch al vochtig wordt door de damp uit de stal. Een paneel dat blind bevestigd is, zonder doorlopende schroefgaten in het vlak, geeft in elk geval geen extra plekken waar stof en vocht zich kunnen verzamelen rond een bevestigingspunt. Dat is een detail dat bij een paardenstal meer betekent dan bij een gebouw zonder dieren, simpelweg omdat de combinatie van stof en vochtige lucht hier structureel aanwezig is.
Er zijn paardenstallen waar zink prima kan, bijvoorbeeld een stal met één of twee paarden, een hoog en goed geventileerd dak, en een strooiselregime waarbij er weinig ammoniakopbouw is. In zo'n situatie is het verschil tussen zink en staal met coating in de praktijk klein, en kan de keuze net zo goed op basis van uiterlijk of budget gemaakt worden. Het is dus niet zo dat zink per definitie ongeschikt is voor een paardenstal; het is de combinatie van veel dieren, weinig ventilatie en een langdurig vochtig binnenklimaat waarbij het verschil met een gecoate stalen plaat het meest gaat opvallen.
Als u een paardenstal heeft met meerdere paarden, een strooisellaag die regelmatig broeit en niet meteen weet hoe de ventilatie ervoor staat, is een gecoate stalen felsplaat een logischer vertrekpunt dan onbehandeld zink. Twijfelt u over de ventilatie van uw stal, dan is dat de eerste vraag om uit te zoeken, los van het dakmateriaal. Wilt u weten wat in uw specifieke situatie, met uw dakvorm en uw type stal, de beste combinatie is van plaatdikte, kleur en bevestiging, dan denken wij daarover mee op basis van een tekening, zonder dat dit iets kost.