Klikzink
Een paardenstal die naast een bedrijventerrein, een asfaltcentrale of een veehouderij met intensieve mestverwerking staat, krijgt van buiten iets op het dak dat een stal in het open veld niet krijgt. Tegelijk zit er van binnen iets tegen de onderkant van dat dak aan dat in vrijwel elke paardenstal hetzelfde is: ammoniak uit mest en urine, vocht uit ademhaling en transpiratie van de dieren, en fijn stof uit hooi en strooisel. Het bijzondere aan deze combinatie is niet dat elk van die twee dingen op zichzelf zwaar is, maar dat ze allebei op dezelfde plaat inwerken, van twee kanten, en dat de gevolgen zich pas na jaren tonen.
Uitstoot van een naburig bedrijf bestaat zelden uit één stof. Vaak is het een mengsel van stof, fijne roetdeeltjes, en afhankelijk van het proces ook zwavel- of stikstofverbindingen. Dat slaat neer op het dakvlak, en bij regen spoelt een deel weg maar blijft een deel liggen in de naden, op de fels en in eventuele oneffenheden van de coating. Op een gewoon woonhuis is dat een kwestie van iets vaker een dak laten reinigen. Op een paardenstal telt dit anders, omdat het dakvlak vaak groter en vlakker is, met minder helling dan bij een woonhuis, waardoor neerslag langzamer afvoert en er langer contact is tussen de vervuiling en de coating.
Of dit een probleem wordt, hangt af van wat er precies wordt uitgestoten en hoe dichtbij dat gebeurt. Bij een verffabriek of een asfaltcentrale op enkele honderden meters is de belasting anders dan bij een akkerbouwbedrijf met een enkele silo verderop. Wij kunnen dat niet in algemene termen vangen; dat is iets wat u met de coatingleverancier of met ons in een concreet gesprek doorneemt aan de hand van de situatie ter plaatse. Wat we wel kunnen zeggen: een organische coating met een lage glansgraad, zoals de coating die wij standaard toepassen, is minder gevoelig voor het vasthouden van vuil dan een hoogglans coating, simpelweg omdat een matte laag minder aangrijpingspunten biedt voor het beklijven van stof en vet. Dat is geen garantie dat vervuiling wegblijft, maar het is wel een reden waarom de keuze van coating hier meer gewicht krijgt dan bij een stal die vrij in het veld staat.
Het tweede deel van het verhaal speelt zich af aan de onderkant van de plaat, en dat is bij een paardenstal een ander verhaal dan bij een schuur met machines of hooi alleen. Paarden ademen, zweten en produceren mest en urine, en dat samen zorgt voor een combinatie van waterdamp en ammoniak die in de stal opstijgt. Ammoniak is een agressief gas voor metaal: het tast zink aan en het kan, bij langdurige blootstelling en onvoldoende ventilatie, ook de gelaste of gefelste naden van een dakconstructie versneld laten corroderen als daar geen goede bescherming tegen is.
Bij een schuur met landbouwmachines is condens onder het dak een kwestie van roestvlekken op gereedschap, vervelend maar zonder gezondheidsrisico. Bij een paardenstal is dat anders, want de dieren staan er de hele dag onder. Als het dak gaat zweten, druppelt condens naar beneden op de dieren, op het strooisel, en in het ergste geval in de voerbak. Vocht in het strooisel bevordert schimmelvorming, en schimmel in combinatie met ammoniakdamp is een bekende factor bij luchtwegklachten bij paarden. Dat maakt de vraag of het dak condenseert hier geen comfortkwestie, zoals bij een woning waar een klam plafond vervelend is maar verder niets, maar een vraag die rechtstreeks samenhangt met de gezondheid van de dieren die er dag en nacht staan.
De combinatie van ammoniak van binnen en industriële neerslag van buiten verandert twee dingen aan de keuze: de coating aan de buitenzijde, en de opbouw aan de binnenzijde.
Aan de buitenzijde is de Sendzimir-verzinking met een organische toplaag van 50 micrometer, zoals wij die standaard leveren, bedoeld om het onderliggende staal te beschermen tegen atmosferische invloeden inclusief een zekere mate van vervuiling. Bij een normale woonomgeving is dat ruim voldoende voor de gebruiksduur die u van een felsdak mag verwachten. Bij zware industriële belasting in de directe omgeving, bijvoorbeeld bij een gieterij, een galvaniseerbedrijf of een intensieve veehouderij op korte afstand, is het zaak om vooraf met ons of met de coatingleverancier te bespreken of de standaardcoating toereikend is voor die specifieke belasting, of dat een aangepaste specificatie nodig is. Dat is geen automatisme; veel bedrijventerreinen leggen geen relevante belasting op het dak, en dan is er niets aan de standaardkeuze te veranderen.
Aan de binnenzijde is de vraag naar condensvorming een vraag naar ventilatie en naar wat er onder de plaat zit. Een koud dakvlak boven een warme, vochtige stal condenseert sneller dan een dakvlak dat door isolatie op een hogere temperatuur blijft, of een dakvlak waar voldoende doorstroming van lucht onder zit om vocht af te voeren voordat het zich als druppel vastzet. Bij een nieuwe stal is dit in het ontwerp mee te nemen: nokventilatie, voldoende overstek, en een opbouw die ruimte laat voor luchtcirculatie tussen plaat en binnenruimte. Bij een bestaande stal waar het dak wordt vervangen is dit een goed moment om die ventilatie te herzien, want de nieuwe plaat verandert niets aan een onderliggend ventilatieprobleem dat er al was.
Niet elke paardenstal bij industrie heeft hier last van. Een stal op ruime afstand van een bedrijventerrein, met een gangbare, niet-zware industriële activiteit, en met een dakhelling en ventilatie die al op orde zijn, ondervindt in de praktijk weinig meer belasting dan een stal in open veld. Ook als de bedrijvigheid in de buurt vooral bestaat uit kantoren, lichte assemblage of opslag zonder relevante uitstoot, verandert er weinig aan de keuze van plaat of coating. Het is de combinatie van nabijheid, aard van de uitstoot, en de eigen ventilatie van de stal die bepaalt of dit een aandachtspunt is of niet, en dat is per situatie verschillend.
Als u een paardenstal plant of vervangt in de buurt van een bedrijventerrein, een verwerkingsinstallatie of een andere bron van uitstoot, is het zinnig om vooraf te laten weten wat er in de omgeving gebeurt, zodat wij kunnen meedenken over de coatingkeuze en, waar nodig, over de opbouw. Dat meedenken op tekening kost niets. Voor de ventilatie en de binnenkant van de opbouw is het verstandig om, naast ons voor de dakplaat, ook een dierenarts of een stalbouwer te raadplegen die de luchtkwaliteit voor de dieren kan beoordelen. U kunt ons de situatie schetsen, met de afstand tot de bron van uitstoot en de huidige ventilatie van de stal, en dan bekijken we samen of de standaardopbouw voldoet of dat er iets moet worden aangepast.