Klikzink
Wij krijgen deze vraag vaker over een paardenstal dan over een loods of een garage, en dat is niet toevallig. Onze felsplaten zijn technisch toepasbaar vanaf zes graden dakhelling, op elk type gebouw. Maar die zes graden is een minimum voor de plaat, niet voor de stal. Bij een paardenstal speelt er iets anders mee dat bij een loods met machines of een berging met hooibalen niet speelt: er staan dieren onder, dag en nacht, en die dieren produceren vocht, ammoniak en stof. Dat verandert de vraag van een bouwkundige in een vraag over gezondheid.
Een paard van vijfhonderd kilo ademt vocht uit en produceert mest en urine die ammoniak afgeven. In een gesloten of half-open stal met meerdere boxen loopt de relatieve vochtigheid onder het dak vaak hoger op dan u zou verwachten, zeker in de winter als de deuren dicht blijven en de ventilatie beperkt is. Dat vocht trekt omhoog, condenseert tegen de onderzijde van een koud dakvlak en druppelt terug naar beneden. Bij een fietsenstalling is dat een vervelende plek waar water op de grond staat. Bij een paardenstal is het een plek waar paarden verkouden worden, waar strooisel gaat schimmelen en waar de luchtwegen van het dier structureel worden belast. Een dak dat hier condens vasthoudt is dus geen kwestie van comfort, maar van diergezondheid.
Dakhelling en die vochthuishouding hangen rechtstreeks samen. Op een vlak dak, of een dak met een helling van net zes of zeven graden, blijft vocht en condens langer op het plaatoppervlak liggen en verdampt het minder snel. Bij een steilere helling, zeg vanaf een graad of vijftien tot twintig, loopt regenwater aan de buitenkant sneller af en werkt de natuurlijke luchtstroming onder de plaat beter mee om vocht aan de binnenzijde af te voeren. Dat is de reden dat wij bij een paardenstal zelden het wettelijke of technische minimum aanraden als praktisch startpunt, ook al kan het volgens de plaat wel.
Ammoniak uit mest en urine is agressiever voor materialen dan gewone buitenlucht. Onze platen hebben een organische coating van vijftig micrometer op verzinkt staal, en die coating is bestand tegen een normaal buitenklimaat. Maar in een stal met hoge ammoniakconcentratie, bijvoorbeeld een intensief bezette stal met weinig frisse lucht, is de belasting op elk materiaal aan de binnenzijde van het dak hoger dan in een doorsnee bedrijfsgebouw. Een steiler dakvlak met goede doorstroming helpt de concentratie omlaag te houden, waardoor de binnenzijde van de plaat, de eventuele isolatie en de houten of stalen ordening minder te verduren krijgen. Bij een vlak dak blijft die belaste lucht juist hangen in de nok en tegen het dakvlak.
Stof is de derde factor die specifiek is voor dit gebouw. Hooi, stro en zaagsel geven fijn stof af dat met de warme, vochtige lucht omhoog trekt. Op een steiler dak met een duidelijke nokventilatie wordt dat stof samen met de lucht afgevoerd. Op een vlak dak zonder goede doorstroming zet het stof zich vast tegen de onderzijde van de plaat, vermengt het zich daar met condens, en ontstaat er een laag die vocht vasthoudt in plaats van afvoert. Dat is een sluipend proces dat u van buiten niet ziet, maar dat wel meespeelt in de leefkwaliteit van de stal.
Er is geen vast getal dat voor elke stal geldt, want het hangt af van de bezetting, de ventilatie, de breedte van de stal en of er een geïsoleerd plafond onder het dak komt. Wat wij in de praktijk zien is dit: bij een open of half-open stal met goede natuurlijke ventilatie langs de zijkanten, waar de lucht vrij door kan stromen, kan een bescheiden dakhelling van rond de tien tot vijftien graden werken, vooral als er ook een doorlopende nokventilatie wordt meegenomen. Bij een gesloten stal, met dichte wanden en beperkte luchtdoorstroming, adviseren wij eerder een steiler dakvlak, samen met mechanische of goed doordachte natuurlijke ventilatie, om te voorkomen dat vocht en ammoniak zich opstapelen. De dakhelling lost het ventilatieprobleem niet alleen op, maar werkt wel mee of tegen, afhankelijk van hoeveel ruimte het dak geeft aan de lucht om te bewegen.
Een voorbeeld uit de praktijk: een pensionstal met tien boxen, gebouwd met een flauw hellend dak van rond de acht graden omdat de eigenaar de nokhoogte laag wilde houden. De platen zelf functioneerden goed, geen lekkage, geen problemen met de fels of de coating. Maar de stalhouder merkte dat de boxen aan de kopgevel structureel vochtiger aanvoelden dan de boxen in het midden, en dat het strooisel daar sneller vervuilde. Bij navraag bleek de nokventilatie te beperkt voor het vloeroppervlak, en de flauwe helling gaf de vochtige lucht te weinig aanleiding om vanzelf naar de nok te bewegen. Een steilere helling had dat van nature meer geholpen, al was het geen garantie geweest zonder de ventilatie ook aan te passen.
Er zijn situaties waarin een flauwe helling bij een paardenstal geen probleem vormt. Een buitenstal of een afdak zonder wanden, waar de lucht vrijelijk langs alle kanten naar buiten kan, heeft veel minder te maken met opeenhoping van vocht en ammoniak. Ook een kleine schuilstal voor een enkel paard, met open voor- en zijkant, gedraagt zich eerder als een overkapping dan als een gesloten gebouw, en daar telt de vochtproblematiek veel minder zwaar. In die gevallen is de keuze voor dakhelling vooral een kwestie van afwatering en aanzicht, en kan een helling dicht bij het technisch minimum van zes graden prima werken.
De dakhelling van een paardenstal is niet alleen een vraag aan de leverancier van de platen, maar ook aan uzelf: hoe is de stal ingedeeld, hoeveel dieren staan er, en hoe wordt er geventileerd. Wij denken daarover mee op basis van de tekening, zonder kosten voor dat meedenken, en werken de platen op maat uit tot op de millimeter, van 450 tot 8000 millimeter breed. Heeft u een tekening of een schets van de stal, dan kunnen wij aangeven welke dakopbouw met welke helling in uw situatie logisch is, en waar de platen wel of niet het verschil maken.