Klikzink
Een woonboerderij heeft vaak een dakvlak dat groter is dan bij een gewoon woonhuis, en dat is precies waarom de vraag naar zonnepanelen hier anders ligt. Het schuine dakvlak van een boerderij levert vaak ruimte genoeg voor een flink aantal panelen, maar het is ook een dakvlak dat zelden uit één stuk bestaat. Regelmatig ligt er riet op het voorste deel, liggen er pannen op een aanbouw, en is er een nieuw of vernieuwd vlak met felsplaten waar de panelen op moeten komen. Die combinatie van materialen vraagt om een andere aanpak dan bij een dak dat van voor naar achter uit één laag bestaat.
Bij de meeste montagesystemen voor zonnepanelen wordt het dakvlak doorboord om de dragers vast te zetten. Op een pannendak is dat te overzien, want een pan is te vervangen en de onderliggende constructie is doorgaans goed bereikbaar. Op een felsplaten dak ligt dat anders. De plaat is de waterkerende laag zelf, en elk gat is een plek waar water een weg naar binnen kan vinden als de afdichting ooit verouderd of beschadigd raakt. Bij een woonboerderij komt daar nog iets bij: de kap is vaak ouder, de onderconstructie bestaat soms uit balken die niet overal recht of gelijk liggen, en niet elk punt van het dakvlak is geschikt om gewicht op te hangen. Doorboren op de verkeerde plek raakt dan niet alleen de plaat, maar ook een kwetsbaar deel van de kapconstructie.
Daarom kiezen wij bij een felsplaten dak voor bevestiging met klemmen op de fels, de opstaande naad tussen de platen. De klem grijpt om de fels en wordt vastgezet zonder dat er een gat in de plaat komt. De drager voor het zonnepaneel wordt op die klem gemonteerd. Het dakvlak blijft dicht, en de belasting van de panelen wordt verdeeld over de felsen in plaats van geconcentreerd op een paar doorboorde punten. Voor een boerderijdak met een lange hellende vlakte is dat ook praktisch: de klemmen zijn over de hele lengte van de platen te plaatsen, op de plek waar de drager het beste past bij de rijen panelen die u wilt leggen.
Het is niet ongewoon dat een woonboerderij een rieten voorhuis heeft met een bedrijfsgedeelte erachter dat pannen of felsplaten draagt, of dat een deel van het dak ooit is vervangen en de rest nog origineel is. Voor zonnepanelen betekent dit vrijwel altijd dat de panelen op het felsplaten deel komen, en niet op het riet. Riet is als drager voor zonnepanelen niet geschikt: het is een los, veerkrachtig materiaal zonder vlak, hard oppervlak om iets aan te bevestigen, en het risico op brand en vochtproblemen bij doorboring is een reden waarom verzekeraars en leveranciers hier terughoudend in zijn. Pannen kunnen wel dragen, maar dat vraagt weer een ander bevestigingssysteem dan felsplaten.
De praktische consequentie is dat het ontwerp van de zonnepanelen rekening moet houden met waar het felsvlak precies begint en eindigt. Bij een boerderij die wij hebben beleverd, lag het rietgedeelte over het voorste derde deel van het dak, en de rest was een paar jaar eerder vervangen door felsplaten. De eigenaar wilde de panelen het liefst symmetrisch over het hele dakvlak verdelen, maar dat kon niet: de rijen moesten allemaal binnen het felsplaten vlak vallen. Dat is een detail dat vooraf in de tekening moet staan, niet iets wat je tijdens de montage nog even oplost. Wij denken in zo'n geval mee over de maatvoering van de platen, zodat de felsen precies vallen waar de montagerails van de panelen ze nodig hebben, in plaats van dat de plaatverdeling toevallig ergens anders uitkomt dan de rijen zonnepanelen.
Bij een woonboerderij waar zowel het dak als de zonnepanelen aan de orde zijn, is de volgorde belangrijker dan bij een eenvoudiger gebouw, juist omdat er meerdere materialen en meerdere vakmensen bij betrokken zijn. Eerst wordt het felsplaten vlak gelegd of vervangen, met de klemmen voor de zonnepanelen al meegenomen in de planning, ook als de panelen zelf pas maanden later worden geplaatst. Het is veel eenvoudiger om de positie van de felsen en de plaatbreedte af te stemmen op de panelen voordat het dak dicht is, dan om achteraf te ontdekken dat een rij panelen net niet past.
Daarna volgt de afstemming met de leverancier van de zonnepanelen over het type klem en drager. Niet elk montagesysteem is standaard geschikt voor felsplaten; er bestaan specifieke klemmen voor stalen felsdaken die om de fels sluiten zonder de coating te beschadigen. Dat is een detail waar de installateur van de panelen en de dakdekker die de felsplaten heeft gelegd, op één lijn moeten zitten. Pas als dat vaststaat, wordt het riet- of pannengedeelte los daarvan aangepakt, met een eigen bevestigingsmethode die niets met het felsvlak te maken heeft.
Een ander punt dat bij een boerderij vaak meespeelt, is de vorm van de kapconstructie zelf. Oude boerderijkappen zijn soms opgebouwd met sporen die niet allemaal even zwaar zijn uitgevoerd, omdat het dak oorspronkelijk alleen riet of dunne pannen moest dragen. Zonnepanelen met hun dragers en bekabeling voegen gewicht toe, en dat gewicht moet ergens landen. Bij de klemmen op de fels wordt de belasting verspreid over de platen en de daaronder liggende gordingen, maar het blijft nodig om vooraf te kijken of die constructie het extra gewicht kan dragen, zeker bij een dakvlak dat al decennia meegaat. Dat is geen vraag die de leverancier van de felsplaten kan beantwoorden; dat is werk voor een constructeur die de kap beoordeelt.
Deze combinatie van felsplaten en zonnepanelen werkt goed wanneer het dakvlak waar de panelen op moeten komen groot genoeg is, voldoende zuid- of westgericht ligt, en de onderconstructie het gewicht kan dragen. Ligt het enige geschikte dakvlak van de boerderij op het riet, dan is dit niet de oplossing: panelen op riet leggen is niet aan te raden, en het overzetten van het hele rietdak naar felsplaten alleen om zonnepanelen te kunnen plaatsen is een ingreep die veel verder gaat dan de oorspronkelijke vraag en die zorgvuldig afgewogen moet worden, ook met het oog op eventuele monumentale status van de boerderij.
Ook wanneer het dakvlak sterk verschoten is in kleine vlakjes, met veel dakkapellen, schoorstenen en ander opgaand werk, is de opbrengst van zonnepanelen vaak te beperkt om de moeite van een aangepast felsplaten vlak waard te zijn. En bij een monumentale boerderij waar de gemeente of een erfgoedcommissie meekijkt, kan de zichtbaarheid van zonnepanelen vanaf de openbare weg een reden zijn om voor een ander dakvlak te kiezen, of om de panelen helemaal niet op het voorhuis te leggen maar op een schuur of bijgebouw.
Heeft u een woonboerderij met een dakvlak dat deels riet of pannen is en deels felsplaten, of overweegt u een deel van het dak te vervangen met het oog op zonnepanelen, dan denken wij graag mee op basis van een tekening van het dak. Geef daarbij aan waar de panelen moeten komen en wat de bestaande dakopbouw is, dan kunnen wij de platen en de felsverdeling daarop afstemmen voordat er wordt gelegd.