Klikzink
Een woonboerderij vervangen is geen kwestie van de oude bedekking eraf trekken en er iets nieuws op leggen. Het dakvlak is vaak groot, de kap is oud en niet overal even recht, en op veel erven ligt maar een deel van het dak straks onder felsplaten. Het andere deel houdt riet, of blijft onder pannen liggen omdat dat stuk bij een aanbouw of een stal hoort die niet meegaat in de verbouwing. Dat verschil met een gewoon woonhuis, waar het hele dak in één beurt wordt aangepakt, bepaalt bij een boerderij vrijwel de hele planning.
Bij een doorsnee woonhuis is de oude dakbedekking er in een dag of wat af. Bij een woonboerderij ligt dat anders, en niet alleen omdat het dakvlak groter is. Oude boerderijen zijn vaak in fasen gebouwd en verbouwd. Onder de pannen zit soms nog een laag riet die er nooit helemaal af is gehaald, of liggen er panlatten op maat gehakt voor een dakvlak dat inmiddels is veranderd. Wij zien regelmatig dat de sloop pas laat zichtbaar maakt hoe de kap er werkelijk bij staat: gordingen die verzakt zijn, muurplaten die zijn aangetast door houtworm of vocht, en spanten die ooit met de hand zijn bijgezaagd en niet in het gangbare stramien liggen.
Dat betekent dat we de sloop en de beoordeling van de ondergrond niet los van elkaar plannen. Pas als het dakvlak kaal is, weten we of de bestaande gordingen de nieuwe daklatten en felsplaten kunnen dragen, of dat er eerst gerepareerd of bijgetimmerd moet worden. Bij een gewoon woonhuis is dat meestal een kleine correctie. Bij een boerderij met een kap van, laten we zeggen, honderd jaar oud, kan dit een paar dagen extra werk betekenen voordat er ook maar één plaat ligt. Wie dit vooraf niet meeneemt in de planning, komt op de derde dag voor een verrassing te staan terwijl het dak al open ligt.
Het meest kenmerkende aan een boerderijdak is dat het zelden uit één materiaal bestaat. Het hoofdvolume krijgt felsplaten, maar een lager aangebouwd deel houdt de oude pannen, of het rieten dak boven de oorspronkelijke stal blijft liggen omdat de eigenaar daar nu eenmaal aan hecht. Die twee materialen moeten op elkaar aansluiten, en dat gebeurt op een paar vaste plekken: waar het ene dakvlak overgaat in het andere, bij de nok als beide vlakken samenkomen, en bij de goot waar het water van beide dakdelen bij elkaar komt.
Bij riet is de aansluiting anders dan bij pannen. Riet heeft dikte, vaak twintig tot dertig centimeter, en de overgang naar een vlak, dun materiaal als felsplaat moet die dikte opvangen zonder dat er een kier ontstaat waar water of ongedierte in kan. Dat lossen we op met een aangepaste daklijst en een loketstuk dat op maat wordt gezet, niet met een standaard randprofiel. Bij een aansluiting op pannen is het probleem net andersom: pannen liggen juist lager en hebben een golving die de rechte, gladde lijn van een felsplaat niet heeft. Daar werken we met een overgangsprofiel dat de platen strak laat aansluiten zonder dat de pannen omhoog moeten of de felsplaat een sprong maakt.
Omdat elke boerderij deze overgang op een andere plek en onder een andere hoek heeft, kunnen we hier niet met standaardlengtes werken. De felsplaten worden op de millimeter op maat gewalst, van 450 tot 8000 millimeter, zodat de platen precies tot aan de aansluiting lopen zonder lasnaad. Dat is bij een boerderij vaker nodig dan bij een rechttoe-rechtaan woonhuis, waar het dakvlak meestal in twee gelijke helften is te verdelen.
De wens om het dak binnen een week weer dicht te hebben is bij een boerderij vaak haalbaar, maar niet altijd voor het hele oppervlak. Een groot dakvlak van, zeg, tweehonderd vierkante meter felsplaat is met de juiste voorbereiding in een paar dagen te leggen: de platen zijn blind bevestigd met klemmen onder de fels, er wordt niet in het materiaal geschroefd, en de montage gaat baan voor baan zonder dat er telkens gewacht moet worden op verharding of droogtijd zoals bij bitumen. Wat de planning wél kan vertragen, is niet het leggen zelf, maar de aansluiting op het deel dat blijft liggen.
Wij plannen daarom vaak zo dat het deel met felsplaten als eerste dicht gaat, terwijl de aansluiting op het riet of de pannen als laatste stap volgt. Dat lijkt een omslachtige volgorde, maar het voorkomt dat het hele dak open ligt terwijl er op een klein stuk nog gewacht wordt op een specialist voor het riet. Een rietdekker werkt namelijk niet in hetzelfde tempo en niet met dezelfde technieken als een dakdekker die felsplaten legt, en die twee vakgebieden op elkaar afstemmen kost meer overleg dan bij een dak dat in één materiaal wordt uitgevoerd. Bij een woonhuis met één dakvlak en één materiaal speelt die afstemming niet; daar is de planning in feite alleen een optelsom van sloop, beoordeling en montage.
Boerderijen staan vaak vrij in het landschap, zonder bomen of gebouwen die het dak beschutten tegen zon en weer. De platen zijn voorzien van een organische coating van 50 micrometer met een lage glansgraad, wat betekent dat het dak niet blinkt in een weiland waar verder niets anders opvalt dan de lucht erachter. Voor een boerderij waar het rieten of pannen deel er al vergrijsd of verweerd bijligt, is een van de matte kleuren, Nordic Night Black, Slate Grey of Metallic Dark Silver, meestal een rustiger match dan een glanzend materiaal zou zijn. Welke kleur het beste aansluit bij het riet of de pannen die blijven liggen, verschilt per situatie en per verlichting op het erf; dat bekijken we het liefst op de plek zelf.
Er zijn boerderijen waar wij afraden om in één beurt alles open te leggen en binnen een week weer dicht te maken. Dat geldt bijvoorbeeld wanneer de kapconstructie bij de sloop zoveel schade laat zien dat eerst een aparte bouwkundige beoordeling nodig is, met een engineeringstraject dat losstaat van de dakbedekking. Doorplannen op een krappe week terwijl de constructie nog niet is goedgekeurd, levert vertraging op een moment dat het dak al open ligt, en dat is het slechtste moment om te vertragen.
Het is ook niet de aangewezen route wanneer het rieten deel dermate slecht is dat de eigenaar toch overweegt dat in de nabije toekomst te vervangen. Dan is het vaak beter om die knip in één keer te maken, zodat de aansluiting niet twee keer wordt aangelegd. En bij een dakhelling onder de zes graden werken felsplaten niet; dat komt bij boerderijen voor op een enkel lager, bijna vlak aangebouwd deel, en daar is een andere oplossing nodig dan de platen die op het hoofdvolume liggen.
Wilt u weten hoe de planning voor uw eigen dak eruit ziet, met het riet, de pannen of het aangebouwde deel dat blijft liggen? Stuur ons een tekening of een foto van de bestaande situatie. Meedenken over de aansluiting en de indeling van de platen kost niets, en dan weet u vooraf in welke volgorde het werk bij u gaat lopen.