Klikzink
Een woonboerderij heeft meestal één groot, doorlopend dakvlak dat van oorsprong met riet of met pannen is gedekt, en waar in de loop der jaren een schuur, een aanbouw of een deel van de kap is aangepast. Wie ons belt met de vraag welke dakhelling nodig is voor felsplaten, verwacht een getal. Dat getal bestaat: vanaf zes graden is een felsplaat als dakbedekking toepasbaar. Maar bij een woonboerderij is die grens niet het hele verhaal, omdat het dak zelden uit één helling en één materiaal bestaat.
De grens van zes graden gaat over de plaat, de fels en de manier waarop het water over het dakvlak wegloopt. Bij een vlak dat volledig met felsplaten wordt gedekt, is dat een bruikbaar uitgangspunt: hoe vlakker het dak, hoe belangrijker een goede uitvoering van de felsnaden en de aansluitingen wordt, omdat water dan langer op het vlak blijft staan voordat het afloopt. Bij een woonboerderij ligt de situatie anders, want het dakvlak is vaak samengesteld uit een steil hoofddeel, dat oorspronkelijk riet droeg, en een flauwer hellend deel boven een aanbouw of stal, dat met pannen of golfplaten is gedekt. De helling waarmee u rekening moet houden is dus niet één getal voor het hele dak, maar per dakvlak apart, en de laagste helling in dat samenstel bepaalt vaak wat er kan.
Riet ligt van nature op een steil dakvlak, vaak fors boven de veertig graden, omdat het materiaal alleen dan goed afwatert en niet gaat rotten. Bij een woonboerderij zien we regelmatig dat het rieten deel van het dak intact blijft, terwijl een lager gelegen aanbouw, dakkapel of stalgedeelte met een ander materiaal is gedekt en een veel flauwere helling heeft. Op die overgang tussen rietgedekt en niet-rietgedekt zit een bouwkundig kwetsbaar punt: de aansluiting moet water van het steile vlak opvangen en afvoeren zonder dat het onder het riet of onder de felsplaat doorloopt. Een felsplaat kan op de flauwe kant prima werken, ook onder de zes graden helling is geen enkel probleem, mits de aansluiting met het riet zorgvuldig is uitgevoerd met een doorlopende goot of een opstand die hoog genoeg is voor de hoeveelheid water die van het steile vlak afkomt. Wij denken in dat soort situaties liever mee op basis van een tekening of foto van de bestaande aansluiting dan dat we alleen een helling in graden noemen, omdat de combinatie van twee materialen meer bepaalt dan de plaat alleen.
Bij een gedeeltelijk pannendak ligt het net iets anders dan bij riet. Pannen liggen doorgaans op een helling vanaf ongeveer twintig tot vijfentwintig graden, en onder die grens gaan ze lekken omdat de overlap van de pannen niet genoeg is om winddruk en opstuwend water te weren. Wanneer bij een woonboerderij een deel van het dak vlakker is dan dat, bijvoorbeeld boven een lage uitbouw of een voormalige wagenschuur die tegen de hoofdkap aan is gebouwd, kiezen eigenaren en aannemers vaak voor felsplaten op dat vlakkere deel, precies omdat een felsplaat die lage helling wel aankan en een pan niet. Het aansluitpunt tussen pannen en felsplaat vraagt dan een messing of felsrand die hoog genoeg oploopt onder de pannen door, zodat er geen omgekeerde afwatering ontstaat op het moment dat de wind uit een ongunstige hoek staat. Dat detail wordt op de bouwplaats vaak onderschat, terwijl het juist het punt is waar bij een woonboerderij na een paar jaar de eerste klachten ontstaan.
Boerderijdaken hebben van oudsher een lange, doorlopende daklijn met weinig knikken, wat op zich gunstig is voor felsplaten omdat lange, ongebroken banen zonder veel dwarsnaden gelegd kunnen worden, tot acht meter lengte op maat. Het lastige punt zit meestal niet in het hoofdvlak, maar bij de goot onderaan het rieten deel of bij de overgang naar een lager aangebouwd deel, waar de helling plaatselijk afneemt tot bijna vlak voordat het water de goot bereikt. Als die overgang onder de zes graden komt, is een felsplaat als volledig dakvlak niet meer de juiste keuze, en moet er lokaal een andere oplossing komen, bijvoorbeeld een plat dakdeel met een andere dakbedekking dat op de felsplaten aansluit. Dat is een van de weinige situaties waarin wij zeggen dat felsplaten niet de aangewezen oplossing zijn voor een deel van het dak, ook al is de rest van het vlak er wel geschikt voor.
De praktische conclusie is dat u bij een woonboerderij niet één helling opgeeft en dan een antwoord krijgt, maar dat wij liever per dakvlak kijken: welk deel houdt het riet of de pannen, welk deel wordt met felsplaten gedekt, en hoe lopen de aansluitingen. Bij een rietgedekt hoofdvlak met een flauwer hellend zijgedeelte is dat zijgedeelte vaak precies het stuk waar felsplaten uitkomst bieden, omdat riet daar niet meer werkt en pannen door de lage helling evenmin. Bij een deels vervangen pannendak, waar bijvoorbeeld alleen de achterkant van de boerderij is aangepast, is de vraag vooral hoe de felsplaat op de resterende pannenrand aansluit zonder dat er een zichtbare knik in de daklijn ontstaat, wat bij een beeldbepalend gebouw als een boerderij nogal opvalt. In beide gevallen geldt dat de plaat zelf op vrijwel elke helling vanaf zes graden te leggen is, maar dat de aansluiting met het andere dakmateriaal de daadwerkelijke beperking vormt.
Als u een woonboerderij heeft met een deels rietgedekt of deels pannen dak en u overweegt een deel daarvan met felsplaten te dekken, is het handigst om een foto of tekening te maken van het dakvlak waar u aan denkt, met daarbij de helling van zowel het bestaande deel als het nieuwe deel en de plek van de aansluiting. Wij kijken daar kosteloos naar mee en zeggen u eerlijk of de helling op die plek geschikt is, en zo niet, welk detail aangepast moet worden voordat de platen op maat gewalst worden.