Klikzink
Bij een woonboerderij zit de moeilijkheid meestal niet in het felsvlak zelf, maar in de randen ervan. Veel boerderijen hebben een dakvlak dat is opgeknipt: het voorhuis houdt de rieten kap of de oude pannen, het achterhuis of de stal krijgt een nieuw felsdak. Op dat nieuwe vlak moet dan ook nog een dakraam voor de zolder, een doorvoer voor de schoorsteen van de houtkachel, of een ventilatiekanaal voor de badkamer landen. Elke doorvoer is een plek waar het dak wordt onderbroken, en juist op een boerderij met een gemengd dakvlak telt elke onderbreking dubbel: hij moet dicht zijn op het felsplaat, maar ook logisch aansluiten op wat ernaast ligt.
Een dakraam of doorvoer in een felsdak werkt anders dan in een pannendak. Bij pannen schuift u een kraag of loodslab onder de pannen omhoog en laat u het water zijn gewone weg vervolgen. Bij felsplaten ligt de plaat vlak en glad, en loopt het water in banen van 475 mm breed naar de goot. Een doorvoer moet daarom altijd in het midden van een baan vallen, nooit op de fels zelf. De fels is de opstaande naad tussen twee platen en is de plek waar de plaat het minst vlak is; een inzagen of doorboren van de fels geeft vrijwel altijd een lekkage die je pas na een regenbui ontdekt. Bij de voorbereiding van een boerderijdak leggen wij daarom eerst de plaats van dakramen en doorvoeren vast, en pas daarna de baanindeling. Dat is een andere volgorde dan bij een nieuwbouwschuur zonder ramen: daar bepaalt de dakvorm de banen, hier bepalen de doorvoeren mee waar de banen komen.
Het dakraam zelf wordt met een op maat gemaakte inbouwkraag aangesloten, die onder de bovenliggende plaat en over de onderliggende plaat wordt gelegd, in dezelfde volgorde als de felsplaten elkaar overlappen. Bij een schoorsteendoorvoer of een kanaal voor de mechanische ventilatie werken we met een loden of stalen kraag die om de buis wordt gezet en aan alle kanten onder de platen doorloopt. Bij een boerderij met een schoorsteen midden op het dakvlak, zoals vaak het geval is bij een open haard in de woonkamer van het voorhuis, valt die schoorsteen soms precies op de overgang tussen het rieten en het felsen deel. Dan wordt de doorvoer niet in het riet gemaakt, dat is vakwerk voor de rietdekker, maar de aansluiting tussen riet en felsplaat rond die schoorsteen moet wel op elkaar afgestemd zijn, anders loopt water van het ene materiaal ongecontroleerd op het andere.
Waar riet en felsplaat elkaar raken, zit het probleem niet in de fels maar in de overgang zelf. Riet werkt met een dikte van tientallen centimeters en voert water aan het oppervlak af; felsplaat is enkele millimeters dik en voert water in een baan af. Op de plek waar beide materialen samenkomen, meestal op een hoek van het dak of op de nok, moet er een overgangsprofiel komen dat het rietwerk beschermt tegen de rand van de plaat en dat voorkomt dat water van het felsdak onder het riet slaat. Dat profiel wordt op maat gemaakt, want geen twee boerderijen hebben dezelfde hoek of dezelfde rietdikte. Bij pannen ligt dat anders: pannen en felsplaat hebben ongeveer dezelfde dikte, en de overgang is een kwestie van een goede randafwerking, geen apart profiel.
Een dakraam op het felsvlak van een woonboerderij zit meestal op de zolder, waar mensen willen kunnen zien en luchten. Omdat felsplaten van 450 tot 8000 mm op de millimeter geleverd worden, kunnen we de platen zo laten zagen dat het dakraam precies in het midden van een baan valt, zonder dat er een lasnaad of extra fels nodig is om het raam heen. Dat is bij een standaardplaat van een andere lengte niet altijd mogelijk, en dan moet er een stukje plaat bij, met een extra naad die weer een risico op lekkage met zich meebrengt. Bij de voorbereiding vragen wij daarom altijd naar de plek van geplande dakramen voordat we de platen op maat laten walsen.
De doorvoer voor de schoorsteen van een houtkachel of de CV-afvoer vraagt om een andere aanpak dan een dakraam, omdat de buis warm wordt en uitzet. Felsplaat zet door temperatuurwisselingen zelf ook uit en in, ongeveer half zoveel als zink, maar de buis van een schoorsteen doet dat op een andere manier en in een ander tempo dan de plaat waar hij doorheen komt. De kraag om de buis moet daarom enige speling hebben, zodat de buis kan bewegen zonder de aansluiting los te trekken. Bij een boerderij met een houtkachel in het woongedeelte en een gasgestookte ketel in de stal kunnen dat twee verschillende doorvoeren zijn, elk met een eigen temperatuurgedrag, en dus elk met een eigen detail.
Een doorvoer die niet goed is, valt meestal niet meteen op. Het lekt pas bij een bepaalde windrichting, of pas na een paar jaar als de kraag door weer en wind iets is gaan zitten. Bij een woonboerderij met een rieten voorhuis en een felsen achterhuis merken bewoners een lekkage bovendien vaak later dan bij een pannendak, omdat het felsvlak vaak boven een stal, berging of hooizolder ligt waar minder vaak iemand komt kijken dan boven de woonkamer. Wij adviseren daarom om doorvoeren waar mogelijk niet op de laagste plek van het dakvlak te plaatsen, en om de kraag altijd met een overlap van minimaal één volledige golf boven de onderliggende plaat te laten eindigen.
Er zijn ook situaties waarin een dakraam op het felsvlak niet de beste plek is, ook al is het technisch mogelijk. Als de zolder boven de stal alleen voor opslag dient en er geen daglicht nodig is, is een extra doorvoer alleen een extra risico zonder gebruikswaarde. Bij een monumentale boerderij met een beschermd rieten dakvlak wordt een dakraam meestal alleen in het felsen deel toegestaan, nooit in het riet, en dan is de plaats van dat raam vaak al door de welstandscommissie bepaald voordat wij aan de indeling van de platen beginnen. In dat geval passen we de baanbreedte aan de vaste plek van het raam aan, in plaats van andersom.
Wilt u een dakraam of een doorvoer laten aansluiten op een felsdak dat grenst aan riet of pannen, stuur ons dan de tekening met de plaats van de doorvoeren en de overgang tussen de materialen. Wij denken op tekening mee over de baanindeling en de kraagdetails, kosteloos, en leveren de platen op de maat die daarbij past.