Klikzink
Wie zonnepanelen wil op een dak met felsplaten, stuit al snel op de vraag hoe die panelen eigenlijk vastkomen. Bij een dakpannendak is het antwoord bekend: haken tussen de pannen, een enkele pan eruit, klaar. Bij een felsdak ligt dat anders, en dat is precies waarom dit een vraag is die apart beantwoord moet worden. De platen liggen strak aaneen, er is geen pan om te verschuiven, en de laag staal is dun. Dat roept bij veel eigenaren en installateurs de terechte zorg op of het dakvlak wel heel blijft.
Het goede nieuws is dat felsplaten daar juist geschikt voor zijn, mits het op de juiste manier gebeurt. De fels, die haaks opstaande rand van 35 millimeter waarmee de banen in elkaar grijpen, is niet alleen de verbinding tussen de platen. Het is ook een aangrijpingspunt. Er bestaan klemmen die specifiek om die fels heen sluiten en die de montagerail voor de panelen dragen. Er wordt niets doorboord, er komt geen schroef door de plaat, en de coating en de zinklaag onder de coating blijven overal intact.
Om te begrijpen waarom klemmen de voorkeur hebben, helpt het om te weten wat er gebeurt als je wél een gat maakt. Onze platen zijn Sendzimir verzinkt staal met een organische coating van 50 micrometer erover. Die twee lagen samen houden vocht en zuurstof buiten bereik van het staal. Zet je daar een schroef doorheen, dan doorbreek je op die ene plek beide beschermlagen. Rond dat gaatje kan roest ontstaan, en dat proces begint vaak onopgemerkt aan de onderkant van de plaat, waar niemand het ziet totdat er een vlek doorkomt aan de bovenkant of, erger, een lekkage in de onderconstructie.
Bij een schuin dak van 0,55 millimeter dik staal telt elk gaatje. Er is geen overmaat aan materiaal om corrosie op te vangen. Vandaar dat de klikfels-constructie is bedoeld om blind bevestigd te worden, met klemmen onder de fels, en diezelfde logica zet je door bij het monteren van zonnepanelen. De klem grijpt om de opstaande rand, spant zich vast met een schroef of bout die in de klem zelf zit en nooit de plaat raakt, en draagt van daaruit de rails en de panelen. Het gewicht van de installatie loopt via de klem en de fels naar de dakconstructie, niet via een gat in het staal.
Voor een installateur betekent dit vooral dat de klem moet passen bij de felshoogte en bij de dikte van de plaat. Niet elke klem op de markt is daarvoor gemaakt; sommige zijn ontworpen voor stalen dakplaten met een andere profilering, of voor zink met een andere wanddikte. Bij een offerte voor zonnepanelen op een felsdak is het dus zaak om te vragen naar klemmen die specifiek voor deze fels zijn bedoeld, en niet te vertrouwen op een systeem dat "ook op felsdaken past" zonder verdere onderbouwing.
Een tweede punt is de uitzetting. Staal zet uit bij warmte, en onze platen doen dat ongeveer half zo veel als zink. Dat is aanzienlijk minder dan bij een zinkdak, maar niet nul. De klemmen mogen de plaat niet zo vastzetten dat die beweging wordt tegengehouden op een manier die spanning opbouwt. Een goed ontworpen klem laat de plaat onder de klem door bewegen, terwijl de klem zelf op zijn plek blijft zitten op de fels. Bij twijfel is dit een vraag die een installateur aan de leverancier van de klemmen moet stellen, niet iets om over te twijfelen op het dak zelf.
De meeste zonnepanelen komen op een schuin dakvlak, en daar is de felsrichting meestal top-goot, dus in de richting van de afwatering. De klemmen zitten dan dwars op die richting, tussen de opstaande felsen, en de rails lopen over meerdere platen heen. Dat verdeelt het gewicht van de installatie over een groot deel van het dakvlak in plaats van op een paar punten.
Op een gevel is de situatie anders. Verticale toepassing van felsplaten komt voor, en zonnepanelen op een gevel worden ook wel toegepast, maar dan speelt de hoek van instraling een grotere rol dan bij een dak. Dat is een afweging die per gebouw en per gevelrichting verschilt, en die valt buiten wat op deze pagina te behandelen is. Wat wel voor elk vlak geldt, dak of gevel, is dat de klem op de fels grijpt en niet op het vlakke deel van de plaat.
Er zijn situaties waarin montage op de fels niet de beste oplossing is, en het is goed om dat hier te benoemen in plaats van te verbloemen. Als een dak zo weinig helling heeft dat er nauwelijks felsrichting is die overeenkomt met een zinvolle rijrichting voor de panelen, kan een montagesysteem dat los van de dakbedekking op ballast staat soms praktischer zijn. Dat is dan geen kwestie van de felsplaten zelf, maar van de dakhelling en de rijrichting van de panelen, en die afweging hoort bij de vraag welke dakhelling nodig is voor een felsdak in het algemeen.
Ook bij een dak dat al jaren ligt en waarvan de conditie van de coating onbekend is, is het verstandig om eerst te laten beoordelen of de plaat en de fels nog voldoende sterk zijn om het extra gewicht en de extra windbelasting van panelen te dragen. Klemmen zijn sterk, maar ze zijn zo sterk als de fels waarop ze grijpen. Bij een oud dak met zichtbare corrosie aan de felsranden is eerst herstel of vervanging aan de orde, niet meteen panelen erbovenop.
De uitwerking van dit principe verschilt per gebouwtype, en dat is precies waar deze pagina bewust niet op ingaat. Een loods met een groot, vlak dakvlak vraagt om een andere rail-indeling dan een woonhuis met dakkapellen en schoorstenen die het vlak onderbreken. Een agrarische schuur met een lange onbelemmerde dakhelling biedt ruimte voor grote, aan elkaar gekoppelde rijen panelen, terwijl een woning vaak met kleinere clusters werkt vanwege ramen, ventilatiekanalen of een schoorsteen die in de weg zit. Ook de vraag of het dak nieuw wordt aangelegd, wordt vervangen, of dat de panelen op een bestaand felsdak komen, maakt verschil voor de planning: bij nieuwbouw kan de rail-indeling al bij het ontwerp worden meegenomen, bij een bestaand dak moet de installateur werken met de felsrichting die er al ligt.
Wilt u weten of uw dak of het dak van een project geschikt is voor zonnepanelen op klemmen, dan is de eerste stap een foto van het dakvlak met de felsrichting duidelijk in beeld, plus een indicatie van de dakhelling en de leeftijd van de bestaande plaat als die er al ligt. Daarmee kunnen wij, samen met de installateur die de panelen levert, beoordelen welke klemmen passen en hoe de rails het beste kunnen lopen. Meedenken op tekening kost niets, en voor een nieuw dak leveren wij de platen op maat vanaf onze eigen walsmachines, zodat de felsrichting al vanaf de eerste plaat aansluit op de geplande opstelling van de panelen.