Klikzink
Bij een schuur of een loods is de vraag welke ondergrond onder de felsplaten komt vooral een constructievraag. Bij een paardenstal is het ook een gezondheidsvraag, voor de paarden en voor wie er dagelijks werkt. Onder het dak staat een gesloten ruimte vol stof van hooi en stro, met ammoniak uit mest en urine, en met dieren die warmte en vocht afgeven. Wat er onder de felsplaten zit, en hoe die platen daarop bevestigd worden, bepaalt of dat vocht een weg naar buiten heeft of blijft hangen in de stal.
De meeste paardenstallen zijn opgetrokken met een houten spantconstructie en houten gordingen, soms met een stalen portaal, en af en toe met een gemetselde of gestorte wand die als drager dient voor het dak. Elke ondergrond vraagt een andere manier van bevestigen en heeft een ander gedrag onder vocht en ammoniakdamp.
Op hout worden de felsplaten vastgezet met schroeven door de klemmen onder de fels, in de gording. Hout is hier een prettige ondergrond zolang het droog kan blijven en behandeld is tegen de agressieve stalcondities. Onbehandeld vochtig hout in een ruimte met ammoniakdamp gaat na jaren zwakker worden op de plek waar de schroef zit, en dat is precies de plek waarmee de plaat zijn houvast heeft. Bij nieuwbouw is dit te voorkomen door drogend hout te gebruiken en de klimaatklasse van de houtbehandeling af te stemmen op een stalfunctie, niet op een gewone bijgebouwfunctie.
Op een stalen portaal of stalen gordingen gebruiken wij zelfborende schroeven. Staal is stabieler onder wisselende vocht dan hout, maar in een paardenstal moet de coating van de gording en van de bevestigingsmiddelen bestand zijn tegen ammoniak. Gewoon verzinkt plaatstaal dat elders prima meegaat, kan in een stalklimaat sneller putcorrosie tonen op de plek waar condens blijft liggen. Bij een stalen ondergrond kijken wij daarom mee naar de coating van de dragende delen, niet alleen naar die van de felsplaten zelf.
Een gemetselde of gestorte wand als drager komt minder vaak voor bij een paardenstal, meestal alleen als geveldeel of als lage borstwering onder een lessenaarsdak. Op beton of steen bevestigen wij niet rechtstreeks; daar komt eerst een regelwerk van hout of staal op, en vanaf dat punt geldt hetzelfde verhaal als hierboven. De ondergrond onder de felsplaten is dus zelden het beton zelf, wel de constructie die daarop is gezet.
In een gewone loods is condens onder het dak een kwestie van een nat plafond en misschien een roestplek op gereedschap. In een paardenstal ademt het dak boven dieren die de hele nacht vocht en warmte uitstoten, boven strooisel dat ammoniak afgeeft, en boven een luchtstroom die vaak beperkt is omdat de stal uit de wind moet liggen. Als er onder de felsplaten condens ontstaat en die condens niet weg kan, druppelt die vroeg of laat naar beneden, op het strooisel, op de voerbakken, op de paarden zelf. Dat is geen comfortprobleem zoals bij een woning, het is een probleem voor luchtwegen en voor de kwaliteit van het strooisel.
De felsplaten zelf zijn dicht; zij laten geen vocht door. De vraag is wat daaronder gebeurt. Bij een geïsoleerde stal met een dampremmende laag aan de binnenzijde is dat op te lossen zolang die laag goed aansluit op de doorvoeren en de randen; een paar centimeter kier bij een lichtkoepel of een ventilatiekoker maakt het verschil tussen een dak dat droog blijft en een dak dat structureel nat wordt op die ene plek. Bij een ongeïsoleerde stal, waar veel paardenhouders bewust voor kiezen omdat paarden een tochtige maar droge stal vaak beter verdragen dan een warme afgesloten ruimte, moet de constructie onder de felsplaten juist voldoende kunnen ventileren zodat vocht wegtrekt voordat het condenseert. Dat is een andere opbouw dan bij een geïsoleerde stal, en de ondergrond moet daarop zijn afgestemd, niet op de felsplaten.
Bij nieuwbouw is deze afstemming eenvoudig mee te nemen: de gordingafstand, de houtkwaliteit of de coating van het staal, en de ventilatie onder het dakvlak worden in één ontwerp bepaald. Bij een bestaande paardenstal ligt dat anders. Wij zien regelmatig een houten gordingconstructie die twintig jaar goed heeft gefunctioneerd onder golfplaten met open naden, waar toevallig al veel lucht door kon, en die nu wordt voorzien van een strakker aansluitend felsdak. Als daarbij niet wordt gekeken naar de staat van het hout en naar de vraag of er nog voldoende luchtstroom overblijft, kan het dak zelf perfect zijn en het klimaat in de stal toch verslechteren. Dat is geen gebrek aan de felsplaten, het is een kwestie van de ondergrond en de opbouw daaromheen niet aan te passen aan een dichter dak.
Het is dus niet zo dat felsplaten in elke paardenstal zonder meer inpasbaar zijn op de bestaande ondergrond. Bij een oude, verzwakte houten constructie waarvan de staat van het hout niet zeker is, is het eerlijker advies om eerst die constructie te beoordelen of te vervangen voordat er een nieuw dak op komt, ammoniakbestendig behandeld en met een gordingafstand die bij de plaatbreedte past. Andersom is een stalen portaalconstructie met een goede coating vaak juist een prettige ondergrond, omdat die minder gevoelig is voor de wisselende vocht die in een stal onvermijdelijk is.
Felsplaten zijn een goede keuze op een paardenstal wanneer de ondergrond, hout of staal, in een staat is of gebracht kan worden die bestand is tegen ammoniak en vocht, en wanneer er bij het ontwerp is nagedacht over waar het vocht onder het dak naartoe moet: via isolatie met een sluitende dampremmende laag, of via voldoende ventilatie in een open constructie. Ze zijn minder aangewezen wanneer de bestaande draagconstructie zelf al verzwakt is door jaren blootstelling aan mest en vocht, of wanneer een stal wordt dichtgetimmerd zonder dat er iets verandert aan de afvoer van vocht; dan verplaatst een nieuw dicht dak het probleem naar binnen in plaats van het op te lossen.
Wilt u weten of de ondergrond van uw paardenstal, in hout, staal of een combinatie daarvan, geschikt is voor een felsdak, dan denken wij op tekening met u mee. Dat kost niets, en levert vaak al vroeg de conclusie op of er eerst iets aan de constructie of de ventilatie moet gebeuren voordat er over het dak zelf wordt beslist.