Klikzink
Voordat wij een schuur op tekening zetten, willen wij één ding weten: wat zit er onder de nieuwe plaat. Bij een boerenschuur is dat zelden een standaardgeval. De ene schuur staat op een houten spantconstructie uit de jaren zeventig, de andere op stalen liggers, en bij nieuwere loodsen ligt er vaak een betonnen dakplaat. Elk van die drie vraagt een andere manier van bevestigen, en dat bepaalt weer hoe snel het dak dicht kan en hoeveel ruimte er is voor fouten. Bij een schuur die gewoon in gebruik blijft tussen oogst en veevoer door, is die snelheid geen bijzaak maar het halve verhaal.
Veel oudere boerenschuren hebben een dakconstructie met houten gordingen, vaak grenen of vurenhout, op regelmatige afstand onder het dakvlak. Op hout worden onze klemmen en de plaat met schroeven vastgezet, rechtstreeks in het hout. Dat werkt in de praktijk goed, maar alleen als het hout dat werk nog aankan. Wij zien regelmatig gordingen die aan de onderzijde nog prima ogen, maar aan de bovenkant, waar decennia lang vocht onder de golfplaten heeft gestaan, zijn verweekt of aangevreten door houtworm. Een schroef die in verrot hout zit, houdt niet vast, hoe strak de plaat er ook uitziet.
Bij een schuur die nog dagelijks gebruikt wordt, is dit meteen een planningsvraag. Een aannemer die het dak er in delen af haalt om het vee droog te houden, moet per vak kunnen beoordelen of de gording nog goed genoeg is, of dat er een regel bij moet, of een deel vervangen moet worden. Dat is geen probleem dat je met de eerste steekproef oplost: het verschilt van vak tot vak, en soms van kant tot kant van dezelfde nok. Wij raden aan om dat vooraf, tijdens de opname, per vak te laten beoordelen, zodat er geen verrassingen zijn op het moment dat het dak al open ligt en de koeien binnen moeten.
Bij nieuwere schuren, en bij loodsen die in de afgelopen decennia zijn bijgebouwd, ligt er vaak een stalen dakconstructie: gezette liggers of stalen gordingen. Daar bevestigen wij met zelfborende schroeven, die door de plaat en de klem heen direct in het staal grijpen. Dat gaat vlot, en er is geen twijfel over de draagkracht van het materiaal zelf zoals bij hout.
Waar wij bij staal wel op letten, is de conditie van de coating en eventuele roestvorming op plekken waar het dak eerder gelekt heeft, vaak juist rond de plekken waar asbestgolfplaten aan hun eind komen: rond doorvoeren, bij de nok, langs de dakrand. Roestige plekken houden een schroef nog wel vast, maar niet altijd zo goed als gezond staal. Bij een schuur die operationeel blijft is dit meestal minder een showstopper dan verrot hout, omdat staal zich beter laat beoordelen: je ziet roest, en je ziet hoe diep die zit. Bij hout moet je vaker doorprikken of doorboren om te weten wat je hebt.
Bij sommige schuren, vooral recentere loodsen met een betonnen dakplaat of kanaalplaatvloer als dak, ligt de situatie weer anders. Daar kan niet zomaar met een zelfborende schroef of een schroef in hout gewerkt worden; dat vraagt een bevestigingssysteem dat is afgestemd op beton, met de juiste ankers of een tussenconstructie waarop de klikfelsplaten wel weer op de gebruikelijke manier bevestigd kunnen worden. Dit type ondergrond komt bij oudere boerenschuren minder voor, maar bij nieuwere veestallen en loodsen zien wij het steeds vaker. Het is voor ons reden om dat in een vroeg stadium met de aannemer of architect op tekening te bekijken, want een verkeerde inschatting hier kost achteraf tijd, en tijd is bij een schuur in bedrijf precies wat er niet is.
Bij een flink deel van de schuren die ons bellen, ligt er nog een laag asbestgolfplaten onder of tussen de constructie. Dat verandert niets aan de vraag welke ondergrond eronder zit, maar het maakt de beoordeling ervan lastiger. De asbestplaten moeten er eerst gecontroleerd af, en pas als dat gebeurd is, ligt de onderliggende gording of ligger vrij genoeg om echt beoordeeld te worden. In de praktijk plannen aannemers dat vaak in één doorlopende klus: eerst de sanering, dan direct de inspectie van de gordingen, en pas daarna de nieuwe plaat erop. Wie dat scheidt in twee losse momenten, loopt het risico dat de schuur een paar dagen open en onbeschermd staat, precies wat je niet wilt met vee binnen of een oogst die nog gedekt moet worden.
Wij hebben hier geen aparte pagina over asbestsanering, dat gebeurt door gespecialiseerde saneerders, maar voor de keuze van de nieuwe plaat en de bevestiging is het wel relevant: pas na de sanering is met zekerheid te zeggen of de bestaande gordingen of liggers goed genoeg zijn, of dat er eerst gerepareerd moet worden voordat wij een plaat kunnen leveren die precies past.
Bij een schuur die in bedrijf blijft, is de ondergrond niet alleen een technische vraag maar ook een tijdsvraag. Hout dat op meerdere plekken vervangen moet worden, betekent een langere periode met open dak dan een dak op staal waar alleen wat roestplekken behandeld hoeven te worden. Bij beton is de voorbereidingstijd vaak langer, omdat het bevestigingssysteem eerst besteld en gemonteerd moet worden voordat de platen erop kunnen. Wij leveren onze platen op maat, op de millimeter, maar dat werkt alleen goed als de maten van de ondergrond al vaststaan. Bij een schuur waar het dak in delen open gaat tussen twee drukke periodes door, is precies dat de reden om de ondergrond ruim van tevoren te laten opnemen, zodat de platen al liggen op het moment dat het dak eraf mag.
Als de gordingen op meerdere plekken vervangen moeten worden, of als blijkt dat een groot deel van de dakconstructie niet meer geschikt is om iets nieuws op te bevestigen, is het soms goedkoper en sneller om in één keer een nieuwe dakconstructie te laten zetten in plaats van de oude stukje bij beetje te repareren. Dat is een afweging die een aannemer of constructeur beter kan maken dan wij vanaf hier, maar wij zeggen het liever hardop dan dat we doen alsof elke oude gording zomaar weer een felsplaat kan dragen.
Als u weet of uw schuur op hout, staal of beton staat, en ongeveer hoe die ondergrond er nu bij ligt, kunt u ons dat laten weten met een paar foto's of een tekening. Wij denken kosteloos mee over de maten en de bevestiging, en geven aan waar wij, op basis van wat we zien, extra aandacht zouden vragen voordat het dak open gaat.