Klikzink
Bij een paardenstal krijgen we een andere vraag dan bij een loods of een woning. Niet alleen hoe lang de plaat zelf meegaat, maar hoe die plaat het houdt boven een ruimte waar ammoniak uit mest en urine verdampt, waar stro- en hooistof in de lucht hangt, en waar dieren dag en nacht vocht en warmte afgeven. Dat is een andere belasting dan regen en wind alleen, en die belasting zit niet aan de buitenkant van het dak maar aan de binnenkant. Daarom is het antwoord op hoe lang een felsdak op een paardenstal meegaat vooral een antwoord over wat er onder de plaat gebeurt.
Een felsplaat aan de buitenkant heeft weinig te vrezen van weer en wind. De coating is daar juist voor gemaakt, en die kant verandert in twintig jaar nauwelijks. Bij een paardenstal ligt de kwetsbare kant aan de binnenkant. Ammoniak uit mest en urine is een agressief gas dat, gecombineerd met vocht, metaal kan aantasten als het jarenlang op hetzelfde stuk staal inwerkt. Bij een gewone loods of een woonhuis speelt dat niet, en dat is precies waarom dit een ander verhaal is dan bij andere gebouwen op dit erf. Een dak boven een paardenstal moet iets kunnen wat een dak boven een werkplaats niet hoeft: langdurig blootstaan aan een inwendig klimaat dat corrosie kan aanjagen als de detaillering niet klopt.
De stalen plaat zelf, met de dubbelzijdige verzinklaag en de coating van vijftig micrometer, is aan de buitenkant bestand tegen het weer van twintig jaar zonder dat de kleur merkbaar verschiet of de plaat gaat roesten. Dat geldt voor het dakvlak dat regen, zon en vorst te verduren krijgt. Ook de bevestiging blijft over die periode gewoon zitten: de klemmen onder de fels bewegen mee met het uitzetten en krimpen van het staal, en dat mechanisme slijt niet in de zin dat het na tien jaar moet worden nagelopen. Wat aan de buitenzijde gebeurt, is dus vergelijkbaar met elk ander gebouw met een felsdak. Het verschil zit aan de andere kant van diezelfde plaat.
Bij een woonhuis of een kantoor is condens onder het dak vooral een comfortprobleem: een vochtige plek, misschien een schimmelplek op een plafond. Bij een paardenstal ligt dat anders. Paarden ademen veel vocht uit, mest en urine verdampen, en als dat vocht tegen een koude onderkant van het dak condenseert en teruggedrupt, komt het samen met ammoniakdamp terecht in de leefruimte van de dieren. Dat is een luchtkwaliteitsvraag, en luchtkwaliteit is bij paarden direct verbonden met longgezondheid. Een stal die drupt is dus niet alleen onprettig, die kan bijdragen aan chronische luchtwegklachten bij de dieren die er staan. Dat is de reden waarom we bij een paardenstal net iets kritischer kijken naar ventilatie en naar de opbouw onder de plaat dan bij een schuur waar alleen materiaal staat opgeslagen. Een dak dat hier goed functioneert, is een dak dat vocht laat wegventileren voordat het kans krijgt te condenseren, niet een dak dat toevallig droog aanvoelt.
De factor die de levensduur van een felsdak boven een paardenstal het meest bepaalt, is niet de plaat maar de staldichtheid en de ventilatie. Een stal met tien boxen en een goede open nok, waar lucht vrij door de ruimte kan bewegen, belast het dak van binnenuit veel minder dan een dichte stal met dezelfde bezetting en een dak zonder afvoer voor vervuilde lucht. We hebben stallen gezien waar het dak na jaren aan de binnenzijde nog vrijwel ongewijzigd was, en stallen waar binnen een paar jaar al aantasting zichtbaar werd op de plek waar de lucht het minst bewoog, meestal in een hoek bij de nok of boven een verzamelplek van mest. Het is dus niet zo dat een paardenstal per definitie een kortere levensduur van het dak betekent. Het is wel zo dat de manier waarop de stal wordt gebruikt en geventileerd, veel meer invloed heeft dan bij een ander gebouw.
Naast ammoniak en vocht speelt stof van stro, hooi en zaagsel een rol, al is dat een ander mechanisme. Fijn stof zelf tast de plaat niet aan, maar het kan zich vastzetten op plekken met weinig luchtbeweging en daar vocht vasthouden dat anders zou zijn weggeventileerd. Bij een stal met een houten dakconstructie komt daar nog iets bij: als de gording of het beschot vocht opneemt uit de stalatmosfeer, blijft die vochtigheid langer aanwezig onder de plaat dan bij een metalen ondersteuning. Dat betekent niet dat hout ongeschikt is, we bevestigen felsplaten net zo goed met schroeven op een houten onderconstructie als met zelfborende schroeven op staal. Het betekent wel dat de keuze en de conditie van die onderconstructie meewegen in hoe het dak zich op de lange termijn houdt, meer dan bij een stal die alleen droge opslag herbergt.
Er zijn paardenstallen waar wij zouden aanraden om eerst de ventilatie op orde te krijgen voordat er over een nieuw dak wordt gesproken. Een stal die nu al drupt en beslaat, wordt met een nieuw felsdak niet automatisch droog: als de luchtstroming niet verbetert, verplaatst het probleem zich alleen naar het nieuwe materiaal. Ook bij zeer intensieve bedrijven, met veel dieren op een klein oppervlak en weinig mogelijkheid om de nok open te maken, is het verstandig om samen met de leverancier van de ventilatie te kijken wat het dak aan moet kunnen, voordat de platen worden bestemd. Een felsdak is dan best te overwegen, maar niet als losstaande maatregel: het werkt het beste in combinatie met een stal die al goed ademt.
Als u een paardenstal heeft of laat bouwen en wilt weten of een felsdak hier verstandig is, kijk dan eerst naar hoeveel dieren er staan, hoe de nok en de zijgevels nu al voor luchtdoorstroming zorgen, en of er nu al vochtplekken of roestvorming zichtbaar zijn aan de binnenzijde van het dak. Die informatie is voor ons bruikbaarder dan alleen de oppervlakte van het gebouw. Heeft u een tekening of een foto van de bestaande situatie, dan denken wij daar kosteloos in mee en geven we aan waar in uw geval de aandacht naar uit moet gaan.