Klikzink
Een woonboerderij met oude bomen op het erf oogt vanzelfsprekend, maar het dakvlak eronder krijgt een ander leven dan een dak dat vrij in de wind ligt. Blad valt in de goot, schaduw houdt delen van het vlak langer vochtig, en op het gedeelte waar riet en felsplaten samenkomen ontstaat een overgang die om aandacht vraagt. Dat zijn geen dramatische problemen, maar ze veranderen wel iets aan hoe u het dak inricht en onderhoudt. We zetten uiteen wat er werkelijk verschilt, en wat gewoon hetzelfde blijft als op een dak zonder bomen erboven.
Het gladde oppervlak van een felsplaat houdt zelf weinig vast. Blad dat op het schuine vlak valt, glijdt bij de eerste regen grotendeels mee naar de goot. Daar hoopt het zich op, en dat is de plek waar het probleem ontstaat: een dichtgeslibde goot loopt over, en water dat over de rand van de goot heen loopt, kan achter de daktrim of langs de gevel naar binnen trekken. Bij een woonboerderij met een royale overstek en een lange goot langs de volle lengte van het pand is dat een reëel punt, zeker als de goot half verscholen ligt onder overhangende takken.
De oplossing zit niet in het dakvlak maar in de goot en de detaillering daarvan. Een bladvanger of grofmazig rooster boven de gootinworp voorkomt dat grote hoeveelheden blad in één keer de afvoer blokkeren. Bij bestaande boerderijen met loofbomen dicht op het dak is het verstandig de goot vaker te controleren dan de standaard onderhoudsronde voorschrijft, vooral in het najaar. Dat is geen aanpassing aan de felsplaten zelf, want die liggen er hetzelfde bij als op een onbeschaduwd dak. Het is een aanpassing aan de afwatering, en die geldt evengoed voor een pannendak of een rieten kap. Wie hier verandering in het materiaal van het dakvlak zoekt, zoekt op de verkeerde plek.
Schaduw van bomen houdt een dakvlak langer vochtig dan een vlak dat de hele dag zon vangt. Op het noorden van een boerderijdak, waar de zon toch al minder komt, versterkt de boomschaduw dat effect. Op riet en op oude, ruwe pannen is dat de omgeving waarin mos zich vestigt: een poreus of licht ruw oppervlak biedt houvast voor sporen, en vocht dat blijft staan geeft ze de tijd om te kiemen.
Op de gladde, gecoate ondergrond van een felsplaat ligt dat anders. Er is geen poreus materiaal waarin water intrekt, en er is geen ruw oppervlak waar een spore zich aan hecht. Mosgroei op felsplaten zelf komt daardoor zelden voor, ook op het noorden en ook onder bomen. Wat u wel ziet, is dat vuil en fijn organisch materiaal dat op het vlak neerdaalt, op de lengte van de baan naar de goot spoelt in plaats van te blijven liggen. Het schuine vlak en de gladde coating werken dat vanzelf weg. Dat is een reëel verschil met het rieten of gepande deel van het dak, en het is meteen de reden waarom het onderhoud van de twee materialen op één en hetzelfde dak uiteen kan lopen: het rieten vlak onder de bomen vraagt eerder een keer mos verwijderen dan het felsplaten vlak ernaast.
Bij een groot dakvlak dat deels riet of pannen behoudt en deels met felsplaten wordt uitgevoerd, ligt de aansluiting tussen die twee materialen op een plek die vaak toch al gevoelig is: een kilgoot, een overgang bij een dakkapel, of de plek waar een uitbouw onder de oorspronkelijke kap doorloopt. Onder bomen wordt die aansluiting extra belangrijk, want precies daar waar twee materialen samenkomen, verzamelt zich ook het meeste blad en vocht. Een kilgoot die al gevoelig is voor het vasthouden van water, houdt onder een boom ook nog eens blad vast, en die combinatie is waar een lekkage het eerst begint.
De felsplaat zelf is hier het makkelijke deel: hij wordt blind bevestigd met klemmen onder de fels, zonder zichtbare schroeven, en de fels van 35 millimeter zorgt voor een dichte, opstaande naad tussen de banen. Het aansluitdetail met het riet of de pannen is het punt waar de aandacht naartoe moet, en dat detail wordt bepaald door de vorm van het dak, niet door de aanwezigheid van bomen. Wat de bomen wel toevoegen, is de noodzaak om die aansluiting schoon te houden: een verstopte kilgoot onder bladafval werkt averechts, hoe goed het detail ook is uitgevoerd. Bij een bestaand dak met dit type overgang is het daarom zinvol de kilgoot in het onderhoudsschema op te nemen als apart aandachtspunt, los van de rest van het vlak.
Een felsplaat zet ongeveer half zoveel uit als een zinken plaat, en dat blijft zo, ongeacht of er bomen boven het dak staan of niet. Temperatuurschommelingen door wisselende zon en schaduw, zoals een vlak dat 's ochtends in de schaduw van een boom ligt en 's middags in de volle zon, veranderen niets aan die uitzettingscoëfficiënt. De platen en de bevestiging zijn daarop berekend, van een vrij liggend dak tot een dak dat voor een deel van de dag beschaduwd is. Dit is dus een punt waarop de boomomgeving geen verschil maakt, en dat is het vermelden waard, want het wordt nog wel eens verondersteld dat wisselende beschaduwing extra spanning op het materiaal zou geven. Dat is bij deze platen niet het geval.
Er is een situatie waarin de boomgroei zwaarder weegt dan hier beschreven: als takken laag over het dakvlak hangen en bij storm of sneeuwval op het dak kunnen vallen. Een tak die op een felsplaat valt, laat in de meeste gevallen alleen een oppervlakkige deuk achter in de coating, zonder dat de plaat lek raakt. Op riet is de impact van vallende takken ingrijpender, en dat weegt mee bij de keuze welk deel van het dak met welk materiaal wordt uitgevoerd. Bij een boerderij waar de kruinen ver over het dak reiken, is het snoeien van de laagste takken vaak een eenvoudiger maatregel dan het dakontwerp daarop aan te passen.
Als u een woonboerderij onder bomen heeft of overweegt te kopen, is het verstandig eerst te kijken naar de goten en de aansluiting tussen de materialen op het dak, en pas daarna naar het dakvlak zelf. Wij denken op tekening mee over die aansluiting en over de indeling van de banen op uw specifieke dakvorm, zonder dat dit iets kost. Heeft u een concrete situatie met een gemengd dakvlak onder bomen, dan bekijken we die graag samen met u.