Klikzink
Een woonboerderij die vrij in het veld staat, zonder bomen, schuren of andere bebouwing die de wind breken, krijgt een andere belasting op het dakvlak dan een vergelijkbaar huis dat in een rij staat of tegen een bosrand aan ligt. Dat is niet alleen een gevoel dat het er harder waait. Het is een rekenkundig verschil dat direct doorwerkt in hoe wij een felsdak voor zo'n gebouw opbouwen, met name in de afstand tussen de klemmen onder de fels en in de manier waarop we omgaan met de randen en de hoeken van het dakvlak.
Bij de bevestiging van klikfelsplaten werkt het systeem met klemmen die onder de opstaande fels verscholen liggen. Hoeveel klemmen er per strekkende meter nodig zijn, en hoe ver ze uit elkaar mogen liggen, hangt af van de windbelasting die op dat deel van het dak komt. Een dakvlak dat windstroming ongehinderd over zich heen krijgt, en dat door de hoogte van de kap ook nog een groter effectief vlak aan de wind blootstelt, krijgt een hogere belasting dan een dak dat door omliggende bebouwing wordt afgeschermd. Vooral de randen en de hoeken van het dak, en het gebied rond de nok, ondervinden bij vrijstaande hoge gebouwen een fors hogere zuigkracht dan het middenvlak. Dat is bij een woonboerderij in een verdichte omgeving vaak minder uitgesproken, simpelweg omdat de wind daar al gebroken is voordat hij het dak bereikt.
Het gevolg is dat we voor een vrijstaande boerderij op een open erf een dichtere klemafstand aanhouden dan we bij een vergelijkbaar dak zouden doen dat beschut ligt. Dat is geen kwestie van voorzichtigheid, het is een rekensom die per project verschilt en die afhangt van de exacte hoogte van de kap, de dakhelling en de ligging van het gebouw ten opzichte van open terrein. Wij vragen daarom altijd naar de situatie op het erf: staat de boerderij echt vrij, of is er toch een schuur, een windsingel of een naburig gebouw dat een deel van het dak beschermt. Die informatie bepaalt mee hoe de klemmen over het dakvlak verdeeld worden, en dat verschilt per dakvlak binnen hetzelfde gebouw. De zijde die op het westen ligt en pal in de heersende windrichting staat, kan een andere klemafstand nodig hebben dan de luwe kant.
Het materiaal zelf verandert niet door de windsituatie. De plaat blijft 0,55 millimeter dik verzinkt staal met dezelfde coating, en het gewicht van ongeveer 5 kilo per vierkante meter blijft gelijk. Ook de werkende breedte van 475 millimeter en de hoogte van de fels van 35 millimeter zijn onafhankelijk van de windzone. Wat verandert is uitsluitend de bevestiging: hoe dicht de klemmen bij elkaar liggen en hoe de randen van het dakvlak extra worden vastgezet. Bij een dak met een gematigde windbelasting, bijvoorbeeld omdat de boerderij dicht tegen een andere schuur aan staat of in een kleinschalig bebouwd lint ligt, kan de standaard klemafstand vaak worden aangehouden en is er geen aanleiding om af te wijken van wat bij een gewoon zadeldak gebruikelijk is.
Wat een woonboerderij vaak apart maakt, los van de windsituatie, is dat het dakvlak niet uit één materiaal bestaat. Regelmatig ligt een deel van het dak nog in riet of in oude pannen, terwijl een ander deel al vervangen is of bij deze verbouwing vervangen wordt door felsplaten. Dat komt voor bij een bijgebouwde vleugel, bij een deel dat ooit is afgebrand en herbouwd, of gewoon omdat de eigenaar het rieten gedeelte aan de voorzijde wil behouden vanwege het aanzicht, terwijl de achterzijde of een aanbouw in een onderhoudsarmer materiaal wordt uitgevoerd.
De combinatie van twee materialen op één doorlopende kap vraagt om een detail bij de overgang, meestal bij de nok of bij een verspringing in het dakvlak. Riet heeft een aanmerkelijk andere dikte dan een felsplaat, en de overgang moet zo worden vormgegeven dat regenwater niet onder het ene materiaal het andere materiaal instroomt. Bij pannen is dat detail eenvoudiger, omdat de dikteverschillen kleiner zijn, maar ook daar moet de aansluiting zorgvuldig worden opgelost zodat de underlayment en de loodslabben op de juiste plek doorlopen.
De windbelasting speelt hier een tweede keer een rol, want net op die overgang, waar het profiel van het dak verandert, ontstaat vaak een lokale versnelling van de wind. Bij een vrijstaande boerderij is dat effect sterker dan bij een beschut gebouw. Dat betekent dat we bij de aansluiting tussen felsplaten en riet of pannen op een open erf extra aandacht geven aan de bevestiging van de randstroken en de overgangsprofielen, juist omdat die plek al gevoelig is voor windwerking en de open ligging dat nog aanscherpt.
Niet elke woonboerderij met een gemengd dakvlak heeft hier last van. Als het rieten of het pannen gedeelte op een lager dakvlak ligt, bijvoorbeeld op een aangebouwde stal met een flauwere helling die goed beschut ligt achter het hoofdvolume, dan is de wind daar al gebroken voordat hij dat vlak bereikt. In dat geval is de overgang tussen de materialen nog steeds een bouwkundig aandachtspunt, maar de windbelasting speelt er een veel kleinere rol dan op het hoofddak. Ook bij een boerderij die weliswaar op open terrein staat, maar met een relatief lage nokhoogte en een flauwe kap, valt de windbelasting vaak lager uit dan je op basis van de omgeving zou verwachten. Hoogte en hellingshoek van de kap wegen minstens zo zwaar als de vraag of het erf open of beschut ligt.
Het is dus geen automatisme dat elke vrijstaande boerderij een zwaardere bevestiging nodig heeft. Het is een combinatie van factoren, waarbij de hoogte van de kap, de dakhelling, de ligging ten opzichte van open terrein en de plek van het dakvlak binnen het gebouw samen bepalen wat er nodig is. Een laag, beschut bijgebouw op hetzelfde erf kan met de standaardopbouw uit de voeten, terwijl het hoofddak van dezelfde boerderij een dichtere klemafstand vraagt.
Om de klemafstand voor uw dak te bepalen, hebben we de hoogte van de nok, de dakhelling, de afmetingen van het gebouw en de ligging ten opzichte van open terrein nodig, samen met een tekening waarop eventuele overgangen naar riet of pannen zijn aangegeven. Op basis daarvan werken we de bevestiging per dakvlak uit, inclusief de randen, de hoeken en de aansluiting tussen de materialen. Meedenken op tekening kost niets, en u kunt de gegevens van uw dak aan ons voorleggen voordat er iets besteld wordt.