Klikzink
Een paardenstal aan de kust krijgt van twee kanten te maken met belasting die een gewone loods of woning niet kent. Van buiten waait er zout over het dak, van binnen hangt er ammoniak, stof en vocht uit de stal zelf. Wie voor dit gebouw een dakbedekking kiest, moet dus eigenlijk twee vragen tegelijk beantwoorden: houdt de coating de zeelucht tegen, en wat doet het dak met wat er van onderaf tegenaan komt. Dat laatste wordt bij een paardenstal snel onderschat, terwijl het net zo belangrijk is als de kant die je van buiten ziet.
Zout uit de lucht is agressiever voor metalen oppervlakken dan de gewone Nederlandse buitenlucht. Het slaat neer op het dak, blijft daar liggen bij windstil weer en trekt vocht aan, waardoor het langer inwerkt dan bijvoorbeeld in het binnenland. Bij een ongeschikte coating zie je dat terug in verkleuring, putjes of, in het slechtste geval, doorroesten van de onderliggende plaat. Onze felsplaten zijn daarom opgebouwd uit Sendzimir verzinkt staal, verzinkt aan beide zijden, met daarover een organische coating van vijftig micrometer, GreenCoat Pural BT. Die coating is er niet toevallig, maar is precies bedoeld om weersinvloeden waaronder zout beter te weerstaan dan een dunnere of goedkopere laag dat zou doen. Voor een paardenstal op een paar honderd meter van de duinen is dat een reëel verschil, niet alleen een verkooppraatje: het bepaalt hoe het dak er over tien of vijftien jaar bij ligt.
Als u alleen naar de buitenkant kijkt, mist u de helft van het verhaal. Een paardenstal produceert van binnenuit een eigen klimaat: vocht uit ademhaling en mest, ammoniak die vrijkomt uit de bodem en het strooisel, en fijn stof van hooi en stro dat overal neerslaat, ook tegen het binnenoppervlak van het dak. Dat is een andere belasting dan bij een schuur met machines of een loods met opslag. Bij dieren die dag in dag uit onder dat dak staan, is de luchtkwaliteit geen kwestie van comfort maar van gezondheid: paarden met langdurige blootstelling aan ammoniakdampen en een vochtig stalklimaat lopen eerder luchtwegklachten op. Een dak dat overmatig gaat zweten, waarbij condens van de onderzijde afdruipt op het strooisel of de dieren, versterkt precies dat probleem.
Condensvorming is dus bij een paardenstal geen esthetische kwestie zoals bij een garage of berging, waar een drupje condens vooral vervelend is voor wat er opgeslagen staat. Hier bepaalt het mede hoe gezond de lucht is die het dier inademt. Dat verandert de vraag die u zich moet stellen bij de opbouw van het dak: niet alleen welke plaat en coating tegen zout kunnen, maar ook hoe u condensvorming aan de onderzijde beperkt en, waar nodig, hoe ventilatie en eventueel een dampremmende laag daarin meespelen. Dat is een vraag over de volledige dakopbouw, niet over de felsplaat alleen, en verdient overleg met wie de stal ontwerpt of verbouwt.
Ammoniak is een agressief gas dat metalen oppervlakken kan aantasten, zeker in combinatie met vocht. Bij intensieve veehouderij is dat een bekend aandachtspunt voor de constructie, en bij een paardenstal geldt eigenlijk hetzelfde principe, ook al is de concentratie doorgaans lager dan in een moderne stal met roostervloeren. De onderzijde van het dak, dus de kant die niet blootstaat aan zeelucht maar wel aan stalklimaat, verdient daarom evenveel aandacht als de buitenkant. Onze platen zijn aan beide zijden verzinkt, wat een basis biedt, maar de manier waarop de stal geventileerd wordt en of er een aparte binnenafwerking nodig is, bepaalt uiteindelijk hoeveel ammoniak en vocht daadwerkelijk bij het staalwerk komen. Dat is iets wat per stal verschilt: een open stal met veel natuurlijke doorstroming heeft een ander binnenklimaat dan een gesloten stal met weinig ventilatieopeningen.
Bij een paardenstal is stof een constant gegeven: hooi, stro en zaagsel dringen door in elke kier en spleet. Schroeven die van buiten zichtbaar zijn, vormen op termijn vaak een zwakke plek waar vocht en vuil zich verzamelen, vooral in combinatie met zeelucht die de coating rond een doorboring eerder kan aantasten dan het gladde plaatoppervlak. Onze felsplaten worden blind bevestigd met klemmen onder de fels, zodat er geen doorboringen in het zichtvlak zitten. Dat is voor een paardenstal aan de kust een praktisch voordeel: minder aangrijpingspunten voor zowel zout van buiten als stof en vocht van binnen.
Er zijn situaties waarin felsplaten niet automatisch de juiste keuze zijn voor een paardenstal aan de kust. Als de stal bijvoorbeeld pal aan de branding staat, met continue zoute windvlagen en zoutneerslag die vrijwel dagelijks optreedt, kan zelfs een goede coating harder op de proef worden gesteld dan in een iets meer beschutte locatie een paar kilometer landinwaarts. In dat geval loont het om met een dakdekker of architect te kijken naar extra beschermende maatregelen, zoals een luwere plaatsing van het gebouw of aanvullende ventilatie om zout eerder af te voeren voordat het kan inwerken. Ook als de stal een zeer intensieve bezetting heeft met veel dieren op weinig ruimte, waardoor de ammoniak- en vochtbelasting van binnenuit fors hoger ligt dan gemiddeld, is het verstandig om niet alleen naar de dakbedekking te kijken maar naar het hele stalconcept, inclusief mestafvoer en ventilatiesysteem. Een goed dak compenseert geen slecht doordacht stalklimaat.
Neem een paardenstal op enkele honderden meters van de kustlijn, met een open frontgevel en natuurlijke ventilatie via de nok. Zeewind bereikt het dak dagelijks, maar doordat de stal open is, wordt ook de binnenzijde goed doorlucht, waardoor ammoniak en vocht minder kans krijgen om zich op te hopen tegen het plaatoppervlak. In zo'n situatie is de combinatie van een zoutbestendige coating aan de buitenzijde en voldoende natuurlijke ventilatie aan de binnenzijde meestal voldoende. Bij een meer gesloten stal, waar de eigenaar om praktische redenen liever minder wind door de gangpaden heeft, moet die ventilatie op een andere manier georganiseerd worden, anders loopt de vochtbelasting vanbinnen juist op terwijl de zoutbelasting vanbuiten gelijk blijft. De combinatie van beide factoren, en niet slechts een van de twee, bepaalt dan de uiteindelijke levensduur en de luchtkwaliteit in de stal.
Als u een paardenstal aan de kust laat bouwen of het dak vervangt, is het verstandig om vooraf te bepalen hoe dicht bij de zee het gebouw staat, hoe de stal geventileerd wordt en hoeveel dieren er permanent onder het dak staan. Die gegevens bepalen samen of felsplaten met deze coating een passende keuze zijn en of er aanvullende maatregelen nodig zijn tegen condens of ammoniak. Wij denken daarin kosteloos mee op basis van een tekening of een beschrijving van uw situatie, en leveren de platen op maat vanaf onze eigen walsmachines in Ede.