Klikzink
Wie een paardenstal bouwt of het dak vervangt, komt de vraag vroeg of laat tegen: felsplaten of dakpannen. Op papier lijkt het een kwestie van smaak of budget. In de praktijk zit het verschil vooral in twee dingen die bij een paardenstal zwaarder wegen dan bij een schuur of een woonhuis: het gewicht dat op de bestaande kapconstructie komt, en wat het dak doet met de lucht die onder het dakvlak hangt. Die lucht is bij paarden niet neutraal. Er zit stof in, er zit ammoniak in vanuit de mest en de urine, en er lopen dieren onder die daar gevoelig op reageren. Dat maakt dit een andere afweging dan bij een berging of een kantoorpand.
Dakpannen, keramisch of beton, wegen per vierkante meter aanzienlijk meer dan een stalen felsplaat. Een felsplaat komt met bevestiging op ongeveer 5 kilo per vierkante meter. Pannen liggen daar ruim boven, en dat verschil telt op over een heel dakvlak. Bij een nieuwbouwstal met een berekende kapconstructie is dat meestal geen probleem: de balken en gordingen zijn afgestemd op het gewicht dat erop komt. Bij een bestaande stal, vaak opgetrokken met lichte spanten of een eenvoudige houtconstructie die ooit voor een lichte bedekking is neergezet, ligt dat anders. Wij zien regelmatig stallen waar de bestaande kap oorspronkelijk is berekend op golfplaat of op een lichte pan, en waar overstappen naar een zware betonpan zou betekenen dat de gordingen versterkt moeten worden voordat er een pan op mag. Dat is een kostenpost die niet op de offerte van de dakdekker staat, maar wel op de rekening van de aannemer die de constructie moet aanpassen.
Felsplaten wegen zo weinig dat ze in veel van die gevallen zonder aanpassing van de bestaande kap gelegd kunnen worden. Dat is precies waarom wij ze vaak zien terugkomen bij renovaties van oudere stallen: niet omdat pannen niet zouden kunnen, maar omdat de besparing op de constructie de keuze voor felsplaten eenvoudig maakt. Bij nieuwbouw is dit argument minder dwingend, omdat de kap dan sowieso op maat berekend wordt. Daar is gewicht wel een factor in de calculatie, maar geen showstopper voor pannen.
Het tweede punt is minder een kwestie van rekenen en meer een kwestie van wat er onder het dak gebeurt. In een paardenstal hangt vocht dat verdampt uit mest en urine, er circuleert stof van hooi en stro, en er zit ammoniak in de lucht die vrijkomt uit de bodem van de boxen. Die combinatie is agressiever voor een dakconstructie dan de lucht in een gewone berging. Wat hier als comfortvraag zou gelden bij een woonhuis, condens die tegen het dakbeschot slaat, wordt bij een paardenstal een gezondheidsvraag. Paarden hebben een gevoelige luchtweg. Vocht dat niet weg kan en gaat hangen in de nok, zorgt voor een vochtige, benauwde stalatmosfeer die longproblemen bij paarden in de hand kan werken. Ammoniak die niet afgevoerd wordt, verergert dat.
Dakpannen liggen los op elkaar, met een van nature aanwezige onderventilatie tussen de pannen en het onderdak. Dat werkt in het voordeel van een stal, omdat er van nature een luchtstroom is die vocht helpt afvoeren, mits de nokventilatie en de toevoer bij de gootlijn goed zijn uitgevoerd. Felsplaten zijn een gesloten, waterdicht vlak. Dat is voor het weren van regen een voordeel, maar het betekent dat de ventilatie van de stal niet via het dakvlak zelf loopt, maar volledig afhankelijk is van de nokventilatie, de open gevelspanten of andere voorzieningen die apart ontworpen moeten worden. Bij een stal waar de ventilatie al goed is opgezet met open nokken en voldoende luchttoevoer onderin, is dat geen probleem: het dakvlak hoeft dan niet mee te ventileren. Bij een stal waar de ventilatie krap is bemeten, of waar de bouwer erop rekende dat de dakbedekking zelf een beetje zou "meewerken", is een felsplaat minder vergevingsgezind dan een pan. Daar is het slimmer om eerst de ventilatie op orde te brengen, en dan te kijken welk type dakbedekking daarbij past, dan om de dakbedekking de ventilatie te laten compenseren.
Een concreet voorbeeld dat wij vaak tegenkomen: een oudere paardenstal met een houten kapconstructie, oorspronkelijk gedekt met asbestgolfplaten, waarbij de eigenaar overweegt over te stappen naar een betonpan omdat die "er mooier uitziet en beter isoleert". Bij controle van de bestaande gordingen blijkt de kap niet berekend op het gewicht van een betonpan zonder versterking. De eigenaar heeft dan drie keuzes: de constructie laten versterken en toch voor de pan gaan, kiezen voor een lichtere keramische pan, of overstappen naar een felsplaat die zonder aanpassing past. Bij die stal was de ventilatie via de open nok en de gevelroosters al ruim voldoende, dus koos de eigenaar voor de felsplaat vanwege het gewicht, zonder dat de ammoniak- en vochthuishouding daar last van had.
Een ander voorbeeld: een nieuwbouwstal waarbij de eigenaar liever pannen op het dak wilde vanwege de uitstraling die past bij een landelijke locatie, en waar de kapconstructie daar in het bouwplan al op werd afgestemd. Daar speelde het gewicht geen rol, en de van nature aanwezige onderventilatie van de pannen sloot goed aan bij de wens om de stal zonder mechanische ventilatie droog te houden. In dat geval was de pan een logische keuze, en zou een felsplaat geen voordeel hebben opgeleverd dat opweegt tegen de esthetische wens en de constructieve ruimte die er al was.
Het is niet zo dat felsplaten bij een paardenstal altijd de voorkeur hebben. Bij een stal met een matig uitgevoerde ventilatie, waar men niet wil of kan investeren in extra nokventilatie of gevelroosters, geeft de van nature poreuze opbouw van een pannendak een vangnet dat een gesloten stalen dakvlak niet biedt. Ook bij stallen waar de eigenaar om esthetische reden aan een pannendak vasthoudt, en waar de constructie daar toch al op berekend is of eenvoudig op aangepast kan worden, is er geen dwingende reden om voor felsplaten te kiezen. De keuze is dan niet fout, maar ligt aan andere overwegingen dan gewicht en luchtkwaliteit.
Waar felsplaten wel duidelijk voordeel bieden, is bij de combinatie van een lichte of twijfelachtige bestaande constructie met een al goed functionerend ventilatiesysteem. In die situatie is het gewicht de doorslaggevende factor, en heeft de gesloten opbouw van de plaat geen negatief effect omdat de luchtafvoer al elders in het gebouw is opgelost.
Kijk eerst naar de bestaande kap: is die berekend op het gewicht van pannen, of is die licht uitgevoerd. Kijk daarna naar de ventilatie van de stal: is er voldoende nokventilatie en luchttoevoer om vocht en ammoniak af te voeren zonder dat het dakvlak daarbij helpt. Met die twee antwoorden is de keuze tussen felsplaten en dakpannen voor uw stal grotendeels gemaakt. Wilt u dat wij op basis van een tekening of een paar foto's van de kapconstructie meedenken over wat voor uw stal haalbaar is, dan kunt u dat aan ons voorleggen; dat meedenken kost niets.