Klikzink
Een paardenstal stelt andere eisen aan een dak dan een woonhuis, een schuur of een bedrijfshal. Niet omdat het gebouw groter of kleiner is, maar omdat er onder dat dak dieren staan die de hele dag ademen, mest produceren en warmte en vocht afgeven. Wie ons belt met de vraag hoe onderhoudsarm een felsdak op een paardenstal kan zijn, krijgt van ons eerst een vraag terug: waar zit het risico in uw situatie, bij de buitenkant van het dak of bij de binnenkant. Dat onderscheid bepaalt namelijk het antwoord.
Bij een gewoon woonhuis gaat onderhoud aan een dak vooral over de buitenkant: bladeren in de goot, mos op een hellingschoot, een losse pan na storm. Bij een paardenstal speelt dat ook, maar het zwaartepunt ligt aan de binnenkant. Paarden produceren ammoniak uit mest en urine, en die ammoniak stijgt op. Gecombineerd met de waterdamp die de dieren uitademen en de vaak beperkte ventilatie in een stal, ontstaat een klimaat onder het dak dat corrosief kan zijn voor bepaalde materialen en dat, als het dak gaat zweten, water laat druppelen op de bodem, de boxen en de dieren zelf. Dat laatste is bij een paardenstal geen kwestie van een vochtige plek op een zolder die u een keer dweilt. Het is een gezondheidsvraag: een nat, benauwd stalklimaat werkt luchtwegproblemen bij paarden in de hand, en mest die vochtig blijft, geeft meer ammoniakdamp af. Onderhoudsarm bij een paardenstal betekent dus in de eerste plaats: een dakconstructie die dat risico structureel klein houdt, niet een dak dat u vaker moet nalopen.
Om met de buitenkant te beginnen, want die is snel afgehandeld. De stalen platen zijn Sendzimir verzinkt en hebben een organische coating van 50 micrometer erop, mat, zonder glans. Aan die coating valt in de praktijk weinig te doen. Er is geen laag die na een aantal jaar moet worden overgeschilderd, geen coating die aanslaat op vocht of UV op de manier waarop een houten regel dat wel doet. Wat wij aanraden is een visuele controle, een paar keer per jaar en na een storm: liggen de platen goed vast, is de fels nergens beschadigd, zit er geen boomtak of ander object op het dak dat de coating kan beschadigen. Bij een paardenstal die vaak aan de rand van een weiland of paddock staat, komt er ook eerder stof en zand op het dak terecht dan bij een woonhuis in een straat. Dat spoelt in de regel vanzelf weg met regen; het is geen reden om het dak te gaan schrobben. Belangrijker dan die buitenkant is bij een paardenstal wat er onder het dak gebeurt.
Een stalen felsdak zonder onderliggende constructie waarin vocht kan worden opgevangen, is gevoelig voor condensvorming aan de onderkant van de plaat. Warme, vochtige stallucht komt tegen de koude staalplaat aan en slaat daar neer als condens. In een woonhuis met een geïsoleerde, luchtdichte kap speelt dat nauwelijks, omdat de binnenzijde van het dak dan niet in rechtstreeks contact staat met de leefruimte. In een paardenstal, waar het dak vaak boven een open of half open ruimte hangt zonder plafond, druppelt dat condenswater rechtstreeks naar beneden, op het strooisel, in de voerbak, op de rug van het paard. Dat is dus niet een onderhoudsklusje dat u er even bij doet, het is een ontwerpkeuze die u vooraf moet maken. Een dampopen onderconstructie, voldoende ventilatie in de nok en bij de gootlijn, en eventueel een isolatiepakket met een condensregulerende laag houden dat probleem structureel klein. Wie een bestaand stalen dak op een paardenstal heeft dat druipt, kan daar in de meeste gevallen nog iets aan doen door de ventilatie en de onderconstructie aan te passen; dat is een andere afweging dan alleen platen vervangen, en die hoort bij een gesprek over de constructie zelf, niet bij dit onderhoudsverhaal.
Omdat felsplaten blind bevestigd worden met klemmen onder de fels, zitten er geen schroefkoppen zichtbaar op het dakvlak die aan de buitenkant kunnen roesten. Dat is bij een paardenstal een reëel voordeel, want juist op plekken waar ammoniakdamp de kans krijgt te condenseren tegen de onderzijde van een dakplaat, zijn doorgaande schroefverbindingen een zwakke plek: daar verzamelt zich vocht, en daar begint corrosie het eerst. Bij klikfelsplaten ligt dat anders, omdat de klik- en felsverbinding aan de buitenzijde dicht blijft en er geen doorlopende metalen verbinding is die van binnen naar buiten vocht en damp doorgeeft op een zwakke plaats. Dat neemt niet weg dat de onderconstructie, de gordels, de eventuele houten delen en de isolatie wel degelijk bloot staan aan ammoniak als de ventilatie in de stal onvoldoende is. Onderhoudsarm aan de buitenkant van het dak wil dan niets zeggen over wat er binnen in de kapconstructie gebeurt.
Bij een paardenstal raden wij aan om niet te beginnen bij de dakbedekking, maar bij het stalklimaat: hoeveel dieren staan er, hoe wordt er geventileerd, hoe vaak wordt er uitgemest, en hoe warm en vochtig wordt het onder het dak op een gemiddelde dag. Pas als dat beeld er is, kan een keuze worden gemaakt over de opbouw onder de felsplaten: wel of geen isolatie, welke damprem, hoeveel ventilatieruimte bij de nok. Daarna volgt de keuze van de plaat en de kleur, en pas als laatste de bevestigingswijze en de plaatlengte. Wij denken in die volgorde mee op tekening, en dat kost niets; platen leveren wij op maat tot op de millimeter, van 450 tot 8000 millimeter, zodat een stal met een ongewone kapvorm of een lange doorlopende nok geen resten of extra naden nodig heeft. Dat scheelt op zichzelf al onderhoud, want elke naad is een plek waar in theorie iets kan gaan lekken.
Er zijn paardenstallen waarbij wij zouden afraden om in te zetten op een volledig onderhoudsarm stalen felsdak als enige maatregel. Als de stal weinig tot geen mechanische of natuurlijke ventilatie heeft en dat op korte termijn niet wordt aangepast, dan lost een ander dakmateriaal dat onderliggende probleem niet op: het condens- en ammoniakrisico zit in het gebrek aan luchtverversing, niet in de keuze tussen plaatmateriaal A of B. In zulke gevallen adviseren wij eerst de ventilatie op orde te brengen, en pas daarna de dakbedekking te bepalen. Ook bij een zeer lage dakhelling, onder de zes graden, is een felsdak niet meer toepasbaar; dan moet naar een ander systeem worden gekeken. En bij stallen waar vanwege de bouwvorm nauwelijks een spouw of ventilatieruimte te realiseren is boven de dieren, kan een gecombineerd advies met een bouwkundige nodig zijn voordat er over het dakmateriaal wordt gesproken.
Als u ons belt over een paardenstal, helpt het als u alvast weet hoeveel dieren er permanent binnen staan, hoe de huidige ventilatie is ingericht en of het bestaande dak nu al problemen geeft met vocht of druppelen. Op basis daarvan kunnen wij aangeven of een stalen felsdak in uw situatie het onderhoud werkelijk beperkt, of dat er eerst iets aan de stal zelf moet gebeuren. Een tekening of een schets van de bestaande kapconstructie stuurt u gerust mee; wij denken daar kosteloos in mee.