Klikzink
Bij nieuwbouw naast of aan een oude boerderij is er iets wat bij de meeste projecten niet meer kan: de indeling van het gebouw ligt nog open op het moment dat wij worden gebeld. Er is een schetsontwerp, er is een architect, en er is meestal nog geen definitieve maatvoering van het dak of de gevel. Dat is winst, geen vertraging. Als de platen op maat gewalst kunnen worden voordat de laatste details vastliggen, sturen wij de indeling mee in plaats van dat wij achteraf moeten passen op wat er al staat.
Bij een gewoon woonhuis, een aanbouw of een schuur die los van de bestaande bebouwing wordt neergezet, werkt dat anders. Daar staat de kap er al, de dakvlakken zijn strak en de maten liggen vast zodra de constructeur zijn tekening heeft goedgekeurd. Bij nieuwbouw die aansluit op een boerderij van een eeuw oud is dat zelden zo simpel. De nieuwe schuur, aanbouw of loods moet aansluiten op een referentie die zelf niet vlak, niet haaks en niet symmetrisch is. Die oude referentie bepaalt voor een groot deel wat er met de nieuwbouw kan.
Een gebinteconstructie van honderd jaar oud is met de hand opgetrokken, vaak met hout dat inmiddels is gaan werken. De noklijn loopt niet altijd recht, de gevels staan soms een paar centimeter uit het lood en de dakvlakken kunnen licht bol of verzakt zijn. Dat is op zichzelf geen probleem voor het bestaande gebouw, dat staat er al honderd jaar en blijft staan. Het wordt wel een aandachtspunt zodra er een nieuw volume tegenaan of naast wordt gezet dat er visueel bij moet horen.
Een architect die een nieuwe schuur of woonvleugel ontwerpt naast zo'n boerderij, kiest vaak voor een vergelijkbare kapvorm, een aansluitende goothoogte of een doorlopende daklijn. Om dat visueel te laten kloppen, moet de nieuwbouw zich verhouden tot een bestaand gebouw dat niet volgens een modern rooster is gebouwd. Onze platen worden op de millimeter gewalst, van 450 tot 8000 millimeter, en dat betekent dat wij een baanverdeling kunnen maken die is afgestemd op de werkelijke maatvoering van het nieuwe dakvlak, niet op een standaardmaat die toevallig past. Bij een boerderij met een monumentale of beeldbepalende status is dat vaker een vereiste dan een wens: welstand of de gemeente kan eisen dat de nieuwbouw in maatvoering en materiaal aansluit op het bestaande beeld.
Bij een gewoon nieuwbouwproject is de volgorde: tekening, bestelling, levering, montage. Bij nieuwbouw naast een oude boerderij voegen wij daar een stap voor toe. Voordat er iets gewalst wordt, hebben wij het liefst een gesprek over de aansluiting op het bestaande gebouw. Hoe loopt de nieuwe kap ten opzichte van de oude nok? Komt er een doorlopende dakrand, of staan de twee volumes los van elkaar met een eigen dakvlak? Moet de kleur van de felsplaten aansluiten op iets wat er al staat, of mag het contrasteren?
Die antwoorden bepalen de plaatlengte, de plaatsing van de naden en soms ook de kleurkeuze. Nordic Night Black, Slate Grey en Metallic Dark Silver zijn de drie kleuren die wij leveren, alle drie mat met een glansgraad onder de 5. Bij een boerderij met een rieten kap of oude rode dakpannen valt Slate Grey vaak rustiger in het landschap dan een donkere kleur die te veel contrast geeft. Bij een schuur die bewust als eigen, nieuw volume naast de boerderij staat, kan Nordic Night Black net dat verschil markeren dat de architect zoekt. Dat gesprek voeren wij het liefst voordat de tekening definitief is, niet erna.
Zodra de maatvoering vaststaat, walsen wij de platen op maat, met de werkende breedte van 475 millimeter en de haakse fels van 35 millimeter die blind onder de klemmen verdwijnt. Er komt geen zichtbare schroef in het zicht, wat bij een gebouw dat naast een beeldbepalende boerderij staat nogal eens de wens is: de nieuwbouw mag opvallen door zijn vorm, niet door bevestigingsmateriaal dat in het oog springt.
Bij een woonhuis dat los wordt gebouwd, is de enige vraag meestal welke kleur en welke dakhelling. Bij nieuwbouw die aanleunt tegen een oude boerderij spelen er twee vragen extra. De eerste is de aansluiting: hoe sluit het nieuwe dakvlak aan op het oude, en moet dat naadloos of juist duidelijk gescheiden zijn? De tweede is de ondergrond. Op nieuwbouw is de onderconstructie recht en gecontroleerd, dus daar is de montage in principe eenvoudig: op houten dakbeschot met schroeven, op een stalen dakplaat met zelfborende schroeven, en de plaat werkt zelf ongeveer half zoveel uit als zink, ook bij koud weer nog vouwbaar tot -15 graden. Dat is bij de nieuwbouw zelf geen bijzonderheid.
De bijzonderheid ligt in het overgangspunt, waar het nieuwe dakvlak het oude raakt of ernaast ligt. Daar is de ondergrond van de boerderij vaak niet meer vlak, en moet er een oplossing komen die het verschil in maatvoering opvangt zonder dat het in het zicht valt. Dat is iets wat wij het liefst vooraf doorrekenen, met de aannemer of de architect, in plaats van dat de dakdekker het tijdens de montage moet oplossen.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een aanbouw die tegen de bestaande boerderij is gezet, bleek de bestaande gevel over de lengte van tien meter zo'n vier centimeter uit het lood te staan. De nieuwe aanbouw kreeg een eigen rechte gevel, met een aansluitdetail dat die vier centimeter in een verjongende strook opvangt in plaats van dat elke plaat een beetje scheef gewalst moest worden. Dat detail stond al op de tekening voordat er iets bestemd werd, en dat kon alleen omdat de indeling nog niet vastlag toen wij erbij betrokken werden.
Als de nieuwbouw functioneel en visueel volledig los van de boerderij komt te staan, met een eigen rooster en een eigen architectuur die geen enkele aansluiting zoekt op het oude gebouw, dan is het voordeel van vroeg meedenken kleiner. Dan is het gewoon een nieuwbouwproject met een standaard voortraject, en is er weinig winst te halen uit de op maat gewalste aanpak die hier wordt beschreven.
Ook als de gemeente of welstand een ander materiaal voorschrijft dan een stalen felsplaat, bijvoorbeeld omdat de boerderij een rietgedekt beschermd aanzicht heeft en de nieuwbouw daar in materiaal strikt op moet aansluiten, is een felsplaat niet de aangewezen keuze. Dat gebeurt vaker bij rijksmonumenten dan bij gemeentelijke monumenten, maar het is iets om vroeg in het traject met de welstandscommissie te bespreken, niet pas als de tekening al binnen is.
Tenslotte: als de nieuwbouw juist een lichte, vlakke gevel of dak krijgt zonder enige relatie tot het gebinte van de oude boerderij, dan is de aansluitproblematiek die hier wordt besproken niet aan de orde en is elke gangbare dakbedekking een reële optie. De aanpak die wij hier beschrijven, heeft vooral zin als het nieuwe en het oude gebouw elkaar in vorm of lijn raken.
Als de tekening van de nieuwbouw nog niet definitief is, stuurt u die het liefst voordat de maatvoering wordt vastgelegd. Wij kijken dan mee naar de aansluiting met de bestaande boerderij, denken mee over de kleurkeuze en de plaatverdeling, en dat kost niets. Is de tekening al rond, dan bekijken wij ook dan graag wat er nog te sturen is voordat de bestelling de deur uitgaat.