Klikzink
Wie een offerte aanvraagt voor het dak van een woonboerderij krijgt vaak twee soorten staalplaat langs: golfplaat en felsplaten. Beide zijn gemaakt van verzinkt staal met een coating, beide gaan lang mee, en toch komen ze uit een heel ander schuurtje. Golfplaat is de plaat die u kent van loodsen en stallen: een golvend profiel, zichtbare schroeven door de plaat heen, en een prijs die scheelt. Felsplaten zijn vlakke stalen banen met een opstaande naad, blind bevestigd met klemmen onder die naad, zodat er geen schroef door het materiaal zit. Op een woonboerderij, waar het woonhuis vaak vastzit aan een voormalige stal of schuur, is die keuze niet vrijblijvend. Het dakvlak van een boerderij is meestal groot, zichtbaar vanaf de weg, en houdt vaak deels riet of pannen aan de voorzijde terwijl het achterste, bedrijfsmatige deel vervangen wordt. Daar wringt iets, en dat is precies waarom deze afweging bij een woonboerderij anders uitpakt dan bij een kantoorpand of een nieuwbouwwoning.
Golfplaat is ontworpen om snel en goedkoop grote oppervlakken te dekken. Op een gewone landbouwschuur is dat precies wat nodig is: een dak dat droog houdt en niet duur is. Op een woonboerderij ligt dat anders, omdat het dak zichtbaar is vanaf het erf, vanaf de weg en vaak ook vanaf de tuin waar bewoners dagelijks naar kijken. Het golvende profiel en de zichtbare bevestiging geven een dak een bedrijfsmatige uitstraling die bij de stal nog wel past, maar bij het woonhuis al snel wringt. Wij zien dat regelmatig terug bij boerderijen waar het voorste, bewoonde deel rieten kap of pannen heeft en het achterste deel ooit met golfplaat is gedekt: het contrast tussen het verzorgde woongedeelte en de rommelige schuurkant is dan groot, en dat is precies wat eigenaren later willen aanpakken.
Daarnaast heeft golfplaat, doordat de schroeven door het materiaal heen gaan, een zwak punt op de lange termijn: rond elke schroef kan een rubberen ringetje slijten, en dat is de plek waar een dak als eerste gaat lekken. Op een schuur waar niemand onder slaapt is dat een kleine herstelklus. Op het slaapgedeelte van een woonboerderij is een lekkage op zolder een ander verhaal. Dat is geen reden om golfplaat af te schrijven, want op het achterliggende bedrijfsgedeelte, de werktuigenberging of de stal die nog steeds als stal wordt gebruikt, is golfplaat vaak nog steeds de logische keus. Het is een reden om golfplaat en felsplaten niet als concurrenten te zien, maar als twee materialen die elk hun eigen deel van het erf bedienen.
Felsplaten zijn blind bevestigd: de klemmen zitten onder de opstaande fels, verborgen onder het volgende paneel, zodat er aan de buitenkant geen schroefkop te zien is. Het resultaat is een vlak, rustig dakbeeld met alleen de lijnen van de naden, in een van de drie matte kleuren die wij leveren. Dat beeld sluit beter aan bij een woonhuis dat er verzorgd uit moet zien, en het sluit ook beter aan bij een rieten kap of een ouder pannendak dan een golvend profiel dat er als bedrijfsdak uitziet. Wij werken vaak op de millimeter, met platen van 450 tot 8000 millimeter, wat betekent dat een dakvlak zonder overlappende stukken plaat gedekt kan worden. Bij golfplaat werkt u met vaste plaatmaten en overlap; bij felsplaten bepaalt de lengte van het dakvlak de lengte van de baan.
Dat is meteen ook waar de aansluiting met riet of pannen om de hoek komt. Bij een boerderij waar het voorste vlak riet blijft en het achterste vlak in staal wordt uitgevoerd, ligt de scheidingslijn meestal bij een bestaande bouwkundige knik: een schoorsteen, een overgang in de kapconstructie, of de plek waar het woonhuis overgaat in de oorspronkelijke stal. Op die overgang moet het nieuwe materiaal netjes aansluiten op het oude, met goede loodaansluitingen en een randafwerking die niet als een lap eruitziet. Dat is bij felsplaten net zo goed uitvoerbaar als bij golfplaat, maar het vlakke beeld van felsplaten oogt bij die overgang rustiger dan een golvend profiel naast riet. Bij golfplaat springt de overgang tussen materialen sterker in het oog, precies omdat golfplaat een ander soort textuur en schaduwwerking heeft dan riet of pannen.
Een voorbeeld dat wij regelmatig tegenkomen: een boerderij met een rieten voorhuis en een lager, breder schuurdeel erachter dat al jaren met verweerde golfplaat is gedekt. De eigenaar wil het woongedeelte laten zoals het is, maar de schuur ombouwen tot atelier, kantoorruimte of extra woonruimte. In zo'n geval is de vraag niet golfplaat of felsplaten in het algemeen, maar wat het beste past bij de nieuwe functie van dat specifieke dakvlak. Wordt de schuur een verblijfsruimte, dan telt het uiterlijk vanaf binnen en buiten mee, en dan is de overstap naar felsplaten vaak de logische stap. Blijft het een opslagruimte waar niemand komt kijken, dan is er weinig reden om meer te betalen voor een vlak dat toch aan het zicht onttrokken blijft.
Er zijn ook boerderijen waar het omgekeerde speelt: het woongedeelte krijgt felsplaten omdat het zichtbaar is vanaf de oprit, en het achterliggende deel houdt zijn golfplaat omdat vervanging economisch niet opweegt tegen het resultaat. Dat is geen halve oplossing. Het is een erkenning dat een woonboerderij zelden één functie heeft, en dat het dakmateriaal daar gerust in mag meebewegen. Wat wel belangrijk is: als beide materialen op één dakvlak grenzen, moet de overgang bouwkundig goed opgelost worden, met een nette rand en een waterdichte aansluiting. Dat werk hoort bij de dakdekker of aannemer die de klus uitvoert, en wij denken daar op tekening in mee zonder dat dat iets kost.
Beide materialen zijn licht vergeleken met pannen of riet, wat bij een oude boerderijconstructie vaak een voordeel is omdat de bestaande gordingen niet altijd berekend zijn op extra gewicht. Felsplaten wegen ongeveer 5 kilo per vierkante meter, en zijn koud vouwbaar tot -15 graden, wat bij een verbouwing in de winter geen belemmering vormt. Golfplaat is vergelijkbaar licht. Op het punt van onderhoud verschillen ze wel: bij golfplaat is het periodiek nalopen van de schroeven en de afdichtringen aan te raden, terwijl bij felsplaten die schroeven er simpelweg niet zijn omdat de bevestiging onder de fels verborgen zit. Dat is geen argument om golfplaat af te raden voor een schuur, maar het telt wel mee zodra het gaat om een dakvlak boven een slaapkamer of woonruimte.
Als u een woonboerderij heeft met een gemengd dakvlak, is de eerste vraag niet welk materiaal het beste is, maar welk deel van het dak welke functie heeft en hoe zichtbaar het is. Loop het erf rond, bepaal waar het woongedeelte overgaat in het bedrijfsgedeelte, en kijk waar riet of pannen blijven liggen en waar staal een logische vervanger is. Heeft u die indeling scherp, dan kunnen wij op basis van een tekening of een paar foto's meedenken over de aansluiting tussen de materialen en over de vraag of felsplaten, golfplaat, of een combinatie van beide voor uw situatie de aangewezen keuze is.