Klikzink
Bij een woonboerderij komt de vraag regelmatig terug: moet dat hele dak eraf voordat er felsplaten op kunnen, of kan de bestaande dakbedekking blijven liggen? Het antwoord hangt af van wat er precies onder de pannen zit, hoe het dakvlak is opgebouwd en hoe groot en hoog het dakvlak van de boerderij daadwerkelijk is. Dat laatste maakt het bij een woonboerderij vaak net iets anders dan bij een doorsnee woonhuis.
Een woonboerderij heeft doorgaans een fors, doorlopend dakvlak, vaak met een lage gootlijn en een steile kap die van de nok tot ver naar beneden doorloopt. Bij een gewoon woonhuis is het dakvlak overzichtelijk en meestal uit één stuk pannen opgebouwd. Bij een boerderij zien we regelmatig een combinatie: het voorhuis met pannen, het achterliggende deel met riet, of een deel dat ooit is vervangen en dus een ander pantype of een andere ouderdom heeft dan de rest. Die overgang tussen materialen is precies waar het bij het beoordelen van de mogelijkheid om over de bestaande dakbedekking heen te werken op aankomt. Onder rietgedekte vlakken zit een heel andere onderconstructie dan onder een vlak met keramische pannen, en die twee behandelen we niet op dezelfde manier.
Over bestaande dakpannen heen werken met felsplaten kan alleen als er een vlakke, stevige ondergrond ontstaat waarop de platen kunnen worden bevestigd. Dat betekent in de praktijk dat er een nieuwe onderconstructie van houten regels of panelen over de bestaande pannen wordt aangebracht, waarna de klikfelsplaten daarop worden bevestigd. De oude pannen blijven liggen en vormen als het ware een extra isolerende en dempende laag onder de nieuwe daklaag. Dit werkt goed bij een pannendak dat verder droog en stabiel is, zonder verzakkingen in het dakbeschot en zonder vocht dat al jaren onder de pannen zit te trekken. Bij een woonboerderij waar de kapconstructie oorspronkelijk en zwaar is uitgevoerd, is dat vaak het geval, maar wij kijken dat altijd eerst na voordat we een uitspraak doen over de haalbaarheid.
Bij het deel van het dak dat nog riet draagt, ligt de situatie anders dan bij pannen. Riet is geen vlakke, harde ondergrond en leent zich niet voor het rechtstreeks aanbrengen van een nieuwe regelconstructie erop. Wil de eigenaar op dat deel van het dak toch overstappen naar felsplaten, dan moet het riet eraf en moet er een nieuw dakbeschot komen. Dat betekent dat op één en hetzelfde dakvlak twee verschillende voorbereidingen naast elkaar kunnen bestaan: op het pannendeel blijft de oude laag liggen en komt er een regelwerk overheen, op het rietdeel wordt tot op het hout of de spanten teruggegaan. Voor de aannemer die dit uitvoert, is het belangrijk dat beide delen op precies dezelfde hoogte uitkomen, zodat de felsplaten in één doorlopend vlak kunnen worden gelegd zonder sprong of knik op de overgang. Dat is meer rekenwerk dan bij een dak dat overal hetzelfde materiaal draagt, en het is een van de redenen waarom wij bij dit soort boerderijen altijd vooraf op tekening meekijken.
Een extra regelconstructie boven op de bestaande pannen brengt het dakvlak een aantal centimeters omhoog. Bij een klein dak valt dat nauwelijks op, maar bij het grote, doorlopende dakvlak van een woonboerderij loopt die verhoging door tot aan de gootlijn. Bij een boerderij met een laaghangende, oorspronkelijke goot kan dat gaan knellen: de goot ligt dan plotseling te hoog ten opzichte van de gevel, of de overstek wordt te kort om het water nog goed op te vangen. In de praktijk betekent dit dat de goot vaak mee moet worden aangepast of vervangen, ook als de eigenaar dat aanvankelijk niet van plan was. Bij een dakvlak dat aan één kant overloopt in een lager aangebouwd deel, zoals een stal of bijkeuken die tegen de boerderij aan is gebouwd, moet diezelfde ophoging ook op die aansluiting worden opgevangen. Wie alleen het hoofddak wil vernieuwen en de aanbouw ongewijzigd wil laten, moet er rekening mee houden dat op de overgang een nieuwe oplossing nodig is, bijvoorbeeld met een aangepaste flashing of een kleine aanpassing van de aansluiting.
Bij een woonboerderij met een combinatie van pannen en riet loopt het werk meestal in een vaste volgorde. Eerst wordt het rietgedekte deel gestript tot op de spanten of het bestaande beschot, en wordt hier waar nodig nieuw dakbeschot aangebracht. Vervolgens wordt op het pannendeel de regelconstructie over de bestaande pannen gelegd, zodat beide delen van het dak op gelijke hoogte komen. Daarna wordt het dakvlak in zijn geheel afgewerkt met de felsplaten, van goot naar nok, zodat de platen over de hele lengte van het dak doorlopen zonder onderbreking op de plek waar riet en pannen ooit samenkwamen. Pas als het hele vlak vlak en aaneengesloten is, heeft het zin om de platen te leggen; anders ontstaat er een zichtbare knik of oneffenheid op de overgang die nooit meer helemaal recht te trekken is. Omdat klikfelsplaten van 450 tot 8000 millimeter op maat worden geleverd, kan een dakvlak van goot tot nok in één stuk worden bekleed, wat net op een lang boerderijdak een rustig, doorlopend beeld geeft zonder extra naden.
Over bestaande pannen heen werken is geen automatische keuze. Als het dakbeschot onder de pannen is verzakt, vochtig is of al jaren tochtproblemen geeft, voegt een extra laag daar niets aan toe en verhult die alleen het probleem. In dat geval raden wij aan om de pannen eerst te verwijderen en de onderconstructie te herstellen voordat er nieuwe felsplaten op komen. Ook als de eigenaar tegelijk wil isoleren, is doorbouwen op de oude pannen niet altijd de handigste route, omdat de gewenste isolatiedikte vaak niet past binnen de ruimte die de regelconstructie biedt zonder de goot nog verder omhoog te duwen. En bij een dakvlak dat grotendeels riet draagt, is de meerwaarde van doorbouwen op de bestaande laag er sowieso niet, simpelweg omdat riet zich niet als drager laat gebruiken. In die situaties is het reëler om te kijken naar een volledige vernieuwing van de dakopbouw, ook al is dat meer werk.
Heeft u een woonboerderij met een dakvlak dat deels pannen en deels riet draagt, of twijfelt u of de bestaande pannen als ondergrond kunnen blijven liggen? Stuur ons een tekening of een paar foto's van de dakopbouw, inclusief de gootlijn en de aansluitingen op eventuele aanbouwen. Wij kijken vrijblijvend mee en geven aan of over de bestaande situatie heen werken bij uw dak haalbaar is, en wat dat voor de goot en de aansluitingen betekent.