Klikzink
Regelmatig krijgen wij de vraag of de oude dakpannen kunnen blijven liggen en of daar dan felsplaten over heen kunnen. Het antwoord is: soms, en dan nog alleen onder voorwaarden die met de constructie te maken hebben. Het is geen kwestie van gewoon een plaat erover schroeven. We leggen hier uit waar het op aankomt, wat het voor de hoogte van het dak en de aansluiting op de goot betekent, en in welke gevallen we het afraden.
De reden dat mensen deze vraag stellen is meestal praktisch. De oude pannen eraf slopen kost tijd, geeft afval en soms rommel binnen als het dakbeschot niet dicht is. Kan dat overslaan gewoon achterwege blijven, dan bespaart dat een sloopfase en de bijkomende rompslomp. Bij een schuur, een loods of een woonhuis met een net dakbeschot onder de pannen kan dat aantrekkelijk zijn. Maar de vraag of het kan hangt niet af van wat u wilt besparen, maar van wat er onder die pannen zit en wat de constructie kan dragen.
Felsplaten zijn stalen banen die aan de zijkanten een haaks opstaande fels hebben, blind bevestigd met klemmen die onder die fels verdwijnen. Die klemmen worden vastgezet op een ondergrond: op houten delen of underlayment met schroeven, op een stalen ondergrond met zelfborende schroeven. Een laag losse dakpannen is geen ondergrond waarop je kunt bevestigen. Er moet dus altijd een aaneengesloten, vlak vlak onder de fels komen te liggen, en dat betekent in de praktijk een nieuwe beschotlaag die over de bestaande pannen heen wordt aangebracht, gedragen door een raatwerk van tengels of een volledig nieuw beschot dat op de bestaande pansporen of gordingen rust.
Dat raatwerk is het punt waar het meestal wel of niet kan. Bij een dak met houten sporen die nog gezond zijn en op de juiste afstand liggen, is het vaak mogelijk om een tengellat overdwars aan te brengen die over de oude pannen valt, en daarop het beschot te leggen waar de felsplaten straks op rusten. Bij een stalen portaal met damwand of golfplaat eronder ligt dat anders, en moet er meestal een aparte drager op het bestaande dakvlak komen. Voor de exacte opbouw en wat de ondergrond precies moet kunnen dragen, verwijzen we naar de pagina over de ondergrond onder felsplaten.
Het is onvermijdelijk: als de pannen blijven liggen en er komt een nieuwe laag overheen, wordt het dak hoger. Hoeveel hoger hangt af van de dikte van de pannen zelf, plus de tengels en het beschot die erop komen. Bij verbeterde Hollandse pannen of een golfpan kan die opbouw al snel enkele centimeters schelen ten opzichte van een dak waar de pannen wel verwijderd zijn. Bij een rieten of leien dak, waar de oude bedekking dikker is, telt dat nog zwaarder aan.
Die paar centimeter lijken onschuldig, maar ze hebben gevolgen op meerdere plekken. Ten eerste aan de rand van het dak, waar de dakrand, de windveer en vaak ook de gevelbekleding op die hoogte zijn afgestemd. Een dak dat vier centimeter hoger uitkomt dan gepland, botst bij de nok tegen een schoorsteen of dakraam dat niet meebeweegt, en bij de rand tegen de bovenkant van de gevel of de kozijnen van de bovenverdieping. Ten tweede telt het mee bij vergunningsvrij bouwen: een dak dat een aantal centimeters hoger wordt dan het oorspronkelijke, kan net over een grens heen gaan die bij een vergunningsvrije aanpassing hoorde. Dat is geen technisch punt van felsplaten zelf, maar wel iets wat meespeelt bij de keuze.
De goot is meestal het eerste knelpunt waar deze hele vraag op vastloopt. Een dak dat een paar centimeter hoger wordt, verandert de plek waar de druppelrand van het dakvlak eindigt ten opzichte van de goot. Bij een dak dat op de oude pannen aansluit, ligt die druppelrand op een vaste hoogte boven de goot; komt daar een tengelconstructie en een nieuwe laag beschot en felsplaat bovenop, dan schuift die druppelrand omhoog en soms ook iets naar voren, als de dakvoet ook wordt opgehoogd om een goede afwatering te krijgen.
Als de goot op zijn plek blijft hangen, kan het water dan nog wel goed in de goot terechtkomen, of loopt het er half naast omdat de rand nu hoger ligt? Dat is een detail dat op de bouwplaats wordt opgelost met een aangepaste gootplank of een verlengstuk aan de druppelrand, maar het is geen automatisme. Bij een dak met een flauwe helling, waar de marge tussen droog en lek al klein is, is dit een van de eerste dingen die we controleren voordat we zeggen dat overslaan kan.
Er zijn een paar situaties waarin we afraden om de pannen te laten liggen. De eerste is een dak waarvan de sporen of gordingen al zichtbaar doorbuigen of waarvan het hout zacht is. Een extra laag beschot en platen erbovenop is extra gewicht, en een constructie die nu al aan haar grens zit, wordt daar niet beter van. De tweede is een dak waar de pannen aan de onderkant vocht of houtrot verbergen; dat zie je pas als je ze weghaalt, en als daaronder problemen zitten, is dichttimmeren met een nieuwe laag geen oplossing maar uitstel. De derde is een dak waar de dakhelling al aan de ondergrens van zes graden zit die voor felsplaten geldt; een paar centimeter extra hoogte aan de nok of een verschoven goot kan die helling net onder die grens duwen, en dan is overslaan technisch niet meer verantwoord.
De vierde situatie is meer praktisch: bij daken die toch al aan vervanging toe zijn, bijvoorbeeld omdat de isolatie verbeterd moet worden of omdat er asbesthoudend materiaal in het spel is, loont het zelden om de oude laag te laten zitten. Voor die twee situaties hebben we apart uitgewerkt wat er dan wel verstandig is, op de pagina's over verduurzamen met isolatie en over asbest eraf, felsplaten erop.
Het antwoord op de vraag of overslaan kan, hangt sterk af van het gebouwtype. Bij een eenvoudige schuur of loods met een stalen portaal ligt de afweging anders dan bij een woonhuis met houten kapconstructie, en bij een monumentaal of beeldbepalend gebouw speelt de hoogte van de dakrand een grotere rol dan bij een bedrijfshal. Omdat dat per gebouw verschilt, werken we dat hier niet verder uit; wat voor uw situatie concreet telt, bespreken we het liefst aan de hand van een tekening of een paar foto's van de bestaande dakopbouw.
Wilt u weten of uw dak in aanmerking komt om de pannen te laten liggen, dan kijken we graag mee. Stuur een foto van de dakconstructie, een doorsnede als die er is, en de huidige situatie bij de goot. Meedenken op tekening kost niets, en aan de hand daarvan kunnen we vrij snel zeggen of overslaan bij u kan, en wat er dan met de hoogte en de goot gebeurt.