Klikzink
Een woonboerderij heeft vaak een dakvlak dat groter is dan bij een gewoon woonhuis, en dat vlak bestaat regelmatig uit twee materialen. Het voorhuis met pannen, het achterhuis of de stal met riet, of andersom. Wie op zoek is naar een zo onderhoudsarm mogelijke oplossing, wil vooral weten wat er straks nog omgaat kijken, en waar riet of pannen juist blijven zoals ze zijn. Dat is een andere vraag dan bij een doorsnee woonhuis met één ononderbroken dakvlak, en die vraag beantwoorden we hier specifiek voor dit gebouwtype.
Een dak van felsplaten vraagt weinig actief onderhoud. De platen zijn van verzinkt staal met een coating erover, en die coating hoeft u niet te behandelen, te schilderen of te vervangen. Er is geen bevestiging zichtbaar aan de buitenzijde, want de platen worden onder de fels vastgeklemd. Dat betekent dat er geen schroeven zijn die na verloop van tijd los kunnen gaan zitten of gaan lekken, wat bij een deel van de klassieke dakbedekkingen wel een terugkerend punt is. Wat overblijft aan onderhoud is vooral toezicht: de dakgoten en hemelwaterafvoer schoonhouden, vooral als er bomen bij de boerderij staan, en na een storm even kijken of er geen takken of andere obstakels op het dak zijn beland. Dat laatste geldt voor elk dak, van welk materiaal dan ook.
Het punt waar het bij een woonboerderij op een felsdak alleen anders wordt, is de plek waar het staal aansluit op riet of op pannen. Riet is een levend materiaal dat na verloop van tijd dunner wordt, kan verschuiven en op sommige plekken sneller verweert dan op andere, afhankelijk van bezonning en windrichting. Pannen kunnen los raken of breken, bijvoorbeeld door vorst of door een tak die erop valt. Dat onderhoud verandert niet omdat er ergens anders op het dak felsplaten liggen. Het rietgedeelte blijft rietonderhoud vragen, het pannengedeelte blijft pannenonderhoud vragen. Wat de felsplaten wel doen, is het deel van het dak dat ermee bedekt is uit die onderhoudscyclus halen. Bij een boerderij waar het voorhuis in riet is uitgevoerd en de achterliggende stal of aanbouw met felsplaten, betekent dat in de praktijk dat de aannemer nog maar voor één dakdeel hoeft terugkomen in plaats van twee.
De plek waar felsplaten grenzen aan riet of aan pannen is het punt dat het meest bepaalt of het onderhoudsarm blijft of niet. Bij een overgang naar riet werkt dat meestal met een loodslab of een gezette stalen strook die onder de rietlaag doorloopt en over de felsplaat heen valt, zodat regenwater niet tussen de twee materialen door kan trekken. Bij een overgang naar pannen ligt er vaak een dakkapel, een dakvlak op een andere helling, of een schoorsteen tussenin, en dan is de kwaliteit van die overgangsdetaillering leidend voor hoeveel er later nog aan gerepareerd moet worden. Een matig uitgevoerde aansluiting is de plek waar vocht zich verzamelt, waar riet sneller gaat rotten, of waar een paar pannen los gaan liggen doordat de ondergrond onder de fels niet goed aansluit. Dat is dan geen kwestie van het materiaal felsplaten zelf, maar van hoe die aansluiting is uitgevoerd op het moment van plaatsen. Wij denken op tekening mee over dat soort details, en dat kost niets, maar de uitvoering op het dak zelf ligt bij de dakdekker die het werk doet.
Bij een woonboerderij met twee materialen op één dakvlak loopt het werk meestal in een vaste volgorde. Eerst wordt bepaald welk deel blijft zoals het is, riet of pannen, en welk deel wordt vervangen door felsplaten. Vaak is dat het deel dat het meeste onderhoud vergde of dat aan vervanging toe was, bijvoorbeeld een aanbouw met een plat of licht hellend dakvlak waar riet niet praktisch is of waar pannen minder voor de hand liggen door de geringe helling. Felsplaten kunnen al vanaf zes graden dakhelling toegepast worden, wat ze geschikt maakt voor dat soort ondergeschikte dakvlakken bij een boerderij die verder een steil rieten of pannen hoofddak heeft. Vervolgens wordt de overgang tussen de twee materialen bepaald en gedetailleerd, en pas daarna wordt de ondergrond onder de felsplaten voorbereid, meestal een houten dakbeschot waarop de platen met schroeven worden bevestigd, of een stalen ondergrond waar zelfborende schroeven voor gebruikt worden. De platen zelf worden op maat geleverd, op de millimeter, wat bij een boerderij met vaak net iets afwijkende maten door de jaren heen een reëel voordeel is: er hoeft niet op de bouwplaats bijgesneden te worden op een manier die de onderhoudsarme aansluiting weer teniet doet.
Bij een boerderij met een rieten voorhuis en een platte aanbouw aan de achterzijde, waar vroeger bitumen op lag dat elke paar jaar bijgehouden moest worden, is de aanbouw vaak de eerst aangewezen plek voor felsplaten. Het rietgedeelte blijft ongewijzigd, met zijn eigen onderhoudsritme. De aanbouw krijgt een dak dat na plaatsing weinig meer vraagt dan het schoonhouden van de afvoer. De aansluiting tussen het riet en de felsplaten wordt dan met een stalen randafwerking gemaakt die onder de rietrand doorloopt. Vanaf dat moment is het onderhoud van de boerderij als geheel niet nul, maar wel beperkt tot het rietgedeelte, en dat is precies waar de eigenaar naar op zoek was: niet alles onderhoudsarm, maar het deel dat het kan zijn, ook daadwerkelijk zo laag mogelijk in onderhoud.
Er zijn situaties waarin felsplaten bij een woonboerderij niet de meest voor de hand liggende keuze zijn. Als de eigenaar om beeldkwaliteit of om redenen van erfgoed het hele hoofddak in riet wil houden, heeft een onderhoudsarme metalen oplossing op een klein bijgebouw weinig zin als dat bijgebouw zelf nauwelijks onderhoud vergde. Ook bij een monumentale boerderij waar de vergunning of het bestemmingsplan een bepaald materiaal op het zichtbare dakvlak voorschrijft, is de keuze voor felsplaten op dat deel niet altijd mogelijk, ook niet als het praktisch de minste zorg zou geven. En als het dakvlak dat vervangen zou worden zo klein of zo onregelmatig van vorm is dat de aansluitingen op riet of pannen talrijker worden dan het vlak zelf, dan wegen de extra randdetails soms niet op tegen de onderhoudswinst die je op het middenvlak boekt. In dat geval is het te overwegen om het bestaande materiaal aan te houden en het onderhoud daarvan te accepteren, in plaats van een derde materiaal toe te voegen dat vooral meer randen oplevert.
Als u een woonboerderij heeft met een gedeeld dakvlak van riet of pannen en een deel dat aan vervanging toe is, is het verstandig om eerst te bepalen welk deel van het dak echt onderhoud vraagt en welk deel prima kan blijven zoals het is. Stuur ons gerust een tekening of een foto van de situatie, dan denken we vrijblijvend mee over de aansluiting en over welke platen op maat voor dat deel nodig zijn.