Klikzink
Een schilddak heeft geen randen die in één rechte lijn doorlopen. Er zijn vier dakvlakken die elk tegen de andere aan lopen, en op elk van die overgangen ligt een hoekkeper. Bij een zadeldak praat u over twee vlakken en een enkele nok; bij een schilddak komt daar per definitie vier keer zoveel snijwerk bij. Voor felsplaten is dat relevant, want de platen zelf zijn eenvoudig: rechte banen, blind bevestigd, geen zichtbare schroeven. De vraag is niet of de platen goed liggen op het vlakke deel. De vraag is wat er gebeurt op de plek waar vier vlakken samenkomen, en of dat werk zo is uitgevoerd dat het jarenlang zonder toezicht mee kan.
Bij een vakantiewoning is dat laatste geen bijzaak. Een woning die permanent bewoond wordt, heeft een bewoner die elke storm, elke sneeuwbui en elke herfst met vallende takken van dichtbij meemaakt. Bij een vakantiewoning zit er vaak weken tussen twee bezoeken, en in de winter soms maanden. Een los randje bij de hoekkeper, een kier die door een verkeerd afgewerkte aansluiting is ontstaan, wordt niet gezien op de dag dat het gebeurt. Het wordt gezien op de dag dat er een vochtplek op het plafond zit, of wanneer de volgende huurder erover klaagt.
Op een schilddak legt u de banen meestal vanaf de goot naar de nok, per dakvlak apart. Bij een rechthoekige plattegrond met een schilddak zijn er twee lange vlakken en twee korte driehoekige vlakken. Op de lange vlakken past een gewone baanindeling met platen die van 450 tot 8000 millimeter op maat geleverd worden, dus de lengte is meestal geen probleem. Op de korte driehoekige vlakken wordt elke baan naar de top van de driehoek toe smaller. Daar wordt gesneden, en elke gesneden baan moet weer netjes aansluiten op de hoekkeper.
De werkende breedte van de platen is 475 millimeter. Op een lang rechthoekig vlak deelt u dat gewoon door de breedte van het dak en u weet hoeveel banen u nodig heeft. Op de driehoekige vlakken van een schilddak werkt dat niet zo simpel, omdat de laatste baan bij de hoekkeper vaak een restmaat is. Een dakdekker die dat vooraf goed uittekent, zorgt dat die restmaat aan de kant van de hoekkeper valt, waar toch al een aparte afwerking komt, en niet ergens in het midden van het vlak waar een smal reststrookje lelijk oogt en lastig te bevestigen is. Dat is geen kwestie van smaak, het is een kwestie van vooraf rekenen in plaats van tijdens de uitvoering improviseren.
De hoekkeper is de diagonale lijn waar twee dakvlakken elkaar raken, van de nok tot aan de goot. Op die lijn moet het materiaal van beide vlakken sluitend op elkaar aansluiten, en dat gaat nooit met een rechte felsverbinding zoals op het vlakke deel. Hier wordt gesneden op maat, om de hoek gevouwen of met een apart hoekkeperprofiel afgedekt, en juist op die plek is het verschil tussen een dakdekker die dit vaak doet en een dakdekker die dit voor het eerst doet, het grootst.
Staal is bij koude temperaturen tot -15 graden nog koud vouwbaar, wat in de praktijk betekent dat het meeste hoekkeperwerk op locatie te maken is zonder de plaat op te warmen. Dat is prettig voor de uitvoering, maar het vraagt wel dat er op de juiste plek gevouwen wordt en met de juiste overlap, zodat er geen kier ontstaat waar water bij een schuine regen of bij smeltende sneeuw naar binnen kan kruipen. Bij een schilddak met vier hoekkepers is dat vier keer dat risico, tegenover twee keer bij een zadeldak met alleen een nok en twee schuine kanten.
Een vakantiewoning die in een bosrijk of duinrijk gebied staat, krijgt vaak meer wind uit wisselende richtingen dan een woning in een beschutte straat. Bij een schilddak heeft elk van de vier vlakken op enig moment de wind recht van voren of van opzij. De hoekkepers vangen daarbij de druk van twee kanten. Een verbinding die op het oog goed lijkt maar net niet voldoende overlap heeft, kan bij een normale bui droog blijven en bij een stormachtige regen van de zijkant toch water doorlaten. Dat verschil valt niet te zien vanaf de grond en wordt bij een vakantiewoning vaak pas ontdekt bij het volgende bezoek.
Naast de hoekkepers zijn er bij een schilddak vier gootranden en, afhankelijk van de vorm, een korte nok of een punt waar alle vlakken samenkomen. Bij de gootrand moet de plaat zo worden afgewerkt dat regenwater in de goot terechtkomt en niet erachter langs. Bij de nok, of bij de punt waar vier vlakken bij elkaar komen, is er een vergelijkbare aansluiting nodig als bij de hoekkepers, maar dan geconcentreerd op een klein oppervlak waar vier randen bijna samenvallen. Dat is het punt op het dak waar de meeste naden dicht bij elkaar liggen, en dus het punt waar een fout het snelst gevolgen heeft.
Bij gevelbekleding met felsplaten, verticaal aangebracht op de driehoekige geveldelen onder een schilddak, komt een vergelijkbare opgave terug: de platen moeten aansluiten op de dakrand, en die aansluiting ligt op een schuine lijn die per vlak verschilt. Ook dat is meer rekenwerk dan bij een rechte gevel onder een zadeldak.
Wat wij in de praktijk vaak zien misgaan bij schilddaken, is niet het platte vlak. Dat is recht werk en gaat meestal goed. Het gaat mis bij de hoekkepers, wanneer er onder tijdsdruk een verbinding wordt gemaakt die net te weinig overlap heeft, of wanneer de baanindeling niet vooraf is uitgedacht en er op het laatste moment een smal, moeilijk te bevestigen strookje bij de hoek moet worden ingepast. Het gaat ook mis bij de punt waar alle vlakken samenkomen, als daar niet genoeg aandacht is besteed aan de volgorde van afwerken.
Bij een woning die dagelijks bewoond wordt, wordt zo'n gebrek relatief snel gezien: een vochtvlek op zolder, een druppel op een regenachtige dag. Bij een vakantiewoning met wisselende bewoning is er niemand die dagelijks naar boven kijkt. Een lek dat in november ontstaat, wordt misschien pas in de kerstvakantie ontdekt, en soms pas als de volgende huurder de schade meldt. In de tussentijd is het isolatiemateriaal nat geworden, is er een vlek op het plafond ontstaan, en is de schade groter dan wanneer het meteen was gezien. Dat pleit niet voor een ander materiaal, maar wel voor extra aandacht bij de uitvoering van precies die vier hoeken, omdat daar de kans op een onopgemerkt gebrek het grootst is.
Onderhoud gebeurt bij een vakantiewoning vaak ook pas in het seizoen, wanneer de eigenaar of beheerder zelf op locatie is en tijd heeft om het dak te bekijken. Een kier bij een hoekkeper die in de winter ontstaat, blijft dan maanden liggen voordat iemand ernaar kijkt. Voor felsplaten die door hun coating en het verzinkte staal weinig onderhoud nodig hebben, is dat op het vlakke deel geen probleem. Bij de hoekkepers is het wel iets om bij een jaarlijkse controle gericht te bekijken, juist omdat daar de meeste naden zitten en juist omdat een vakantiewoning niet elke week bekeken wordt.
Heeft u een schilddak op een vakantiewoning en wilt u weten hoe de baanindeling en de hoekkeperdetails voor uw specifieke dakvorm het beste ingedeeld worden, dan denken wij daar op tekening in mee. Dat kost niets en het scheelt discussie op het dak zelf, wanneer de restmaten en de hoeken al vooraf zijn uitgerekend in plaats van tijdens het leggen bedacht.