Klikzink
Een plat dak met afschot is bij een oude boerderij vaak geen bewust ontwerp, maar het resultaat van een aanbouw, een verlaagde stal of een schuurdeel dat ooit tegen het hoofdgebouw is aangezet. De helling is er, maar minimaal, en de ondergrond is een gebinte dat in de loop van de decennia is gaan werken. Wij krijgen dit type dak regelmatig op tekening, en de vraag is bijna altijd hetzelfde: kan hier een klikfelsplaat op, of is de helling te vlak om het waterdicht te houden.
Het antwoord hangt niet af van het materiaal maar van de afwerking van de naden. Onze felsplaten zijn vanaf zes graden dakhelling toepasbaar, en een plat dak met afschot zit daar vaak net op of net onder. Bij die hellingen ligt water langer op het dak dan bij een steil zadeldak, en dat betekent dat elke naad, elke overlap en elke aansluiting op een muur of schoorsteen zonder fouten moet worden uitgevoerd. Op een steiler dak vergeeft een kleine onnauwkeurigheid zich vanzelf, omdat het water snel wegloopt. Op een dak met minimale helling vergeeft niets zich.
Bij een boerderijdak met afschot leggen wij de banen altijd in de richting van de afwatering, van de hoge naar de lage kant, zonder onderbrekingen in de lengte. Een kopnaad halverwege een baan is op een steil dak een detail, maar op een plat dak met afschot is het een zwakke plek waar water kan blijven staan en via capillaire werking onder de fels kan kruipen. Omdat wij platen op maat leveren tot acht meter lengte, kunnen we een baan vaak in één stuk over de volle dakhelling laten lopen. Dat voorkomt niet alleen een kopnaad, het scheelt ook een bevestigingspunt waar de oude gordingen extra belast worden.
De breedte van de werkende baan, 475 millimeter, ligt vast, maar de verdeling over het dakvlak niet. Bij een boerderij is het dakvlak zelden een rechte rechthoek. Er zit een dakkapel in, een schoorsteen, een oude ventilatiekoker die is dichtgemetseld maar nog steeds een oneffenheid in het vlak vormt. Wij stemmen de baanindeling af op die obstakels, zodat een naad nooit precies op een kwetsbare aansluiting uitkomt. Dat lijkt een detail voor op de tekentafel, maar het bepaalt op een dak met weinig helling of een lekkage zich aandient binnen een paar jaar of helemaal niet.
Een boerderij van een eeuw oud heeft zelden een vlak dakvlak. De gordingen zijn met de hand gezaagd, verzakt door de tijd, of vervangen in een periode dat rechte balken minder vanzelfsprekend waren dan nu. Wij hebben dakvlakken gemeten waar het verschil tussen twee kanten van het dak enkele centimeters over de lengte bedroeg. Op zich is dat geen probleem voor een klikfelsplaat, die blind bevestigd wordt met klemmen onder de fels en zich daardoor beter aanpast aan een oneffen ondergrond dan een plaat met zichtbare doorboringen. Maar het betekent wel dat de bevestigingspunten stuk voor stuk gecontroleerd moeten worden op vlakheid, en dat een deel van de oude gordingen soms bijgewerkt moet worden voordat de eerste baan gelegd wordt.
Dit is een moment waarop wij soms tegen de aannemer zeggen dat er meer voorbereidend werk nodig is dan gedacht. Een dak dat op het oog recht lijkt, blijkt bij het opmeten een golf te hebben die precies op de plek van een dakraam of een muuraansluiting zit. Op een steil dak valt zo'n golf minder op en levert het zelden een lek op. Op een plat dak met afschot verzamelt zich daar water, en dat is precies waar een naad het meest onder druk staat.
Bij boerderijen met een plat afschotdak zien wij drie plekken die vaker een probleem vormen dan het platte vlak zelf. De eerste is de aansluiting op de hoofdgevel, waar het aanbouwdak tegen de oudere, dikkere muur aansluit. Die muur is vaak niet verticaal, en de originele loodslabbe of zinken strook is in de loop der jaren vervangen door iets dat niet meer helemaal past. Wij werken deze aansluiting altijd als een op maat gezette opstand, met een overlap die ruim genoeg is om zetting van het metselwerk op te vangen zonder dat de naad openscheurt.
De tweede plek is de laagste rand van het dak, waar de goot begint. Bij een minimale helling is dit precies waar het meeste water samenkomt voordat het wegloopt, en een verkeerd gedetailleerde daktrim zorgt hier voor terugslag van water onder de plaat bij storm of bij een dichtgeslibde goot. Wij maken deze rand met een opstaande kant die voorkomt dat wind het water terugduwt, in plaats van een platte overslag die op een steiler dak wel voldoende is.
De derde plek is rondom doorvoeren: een oude schoorsteen die nog in gebruik is voor de houtkachel, een ventilatiepijp, een dakraam dat later is toegevoegd. Op een boerderij zijn dit vaak improvisaties uit een eerdere renovatie, niet volgens een standaarddetail uitgevoerd. Bij een plat dak met afschot is er geen ruimte voor die improvisatie, omdat er simpelweg niet genoeg helling is om een fout te compenseren. Wij vervangen deze aansluitingen bij voorkeur volledig in plaats van de nieuwe platen op een bestaand, twijfelachtig detail aan te laten sluiten.
Er zijn situaties waarin wij een klant afraden om op een dak met deze helling door te zetten met een langsliggend systeem. Als de helling structureel onder de zes graden zakt, bijvoorbeeld doordat de gebintes over de jaren zijn doorgezakt, dan is het risico op water dat blijft staan te groot, hoe zorgvuldig de naden ook worden uitgevoerd. In dat geval is het reëler om eerst de constructie te herstellen zodat er weer een minimale afwatering ontstaat, of om voor dat specifieke vlak een andere dakbedekking te overwegen die wel geschikt is voor een vlak zonder helling. Ook bij een dak dat zo onregelmatig is dat er op meerdere plekken plassen blijven staan, is de oplossing eerder in de houten ondergrond te zoeken dan in de dakbedekking zelf.
Bij een monumentale of beeldbepalende boerderij speelt daarnaast de welstand een rol die op een gewone schuur niet geldt. Onze platen zijn leverbaar in Nordic Night Black, Slate Grey en Metallic Dark Silver, alle met een lage glansgraad, wat in veel gevallen aansluit bij de ingetogen uitstraling die bij een oud boerderijdak past. Maar of een gemeente een gefelst stalen dak toestaat op een monument, hangt af van de specifieke situatie en is iets wat wij niet kunnen beoordelen vanaf de tekentafel.
Als u een plat dak met afschot heeft op een boerderij en twijfelt of de helling voldoende is, is een opmeting van het bestaande dakvlak de eerste stap, niet een keuze voor het materiaal. Stuur ons een tekening of foto's van het dakvlak, inclusief de plekken waar doorvoeren en aansluitingen zitten. Wij denken vrijblijvend mee over de baanindeling en de detaillering van de randen, en zeggen ook wanneer een andere oplossing eerst nodig is voordat er platen op kunnen.