Klikzink
Wie een offerte aanvraagt voor felsplaten op een oude boerderij, vraagt bijna altijd naar hetzelfde: hoe hard gaat het klinken als het regent. Dat is een terechte vraag, want een boerderij met een oud gebint heeft vaak een andere dakopbouw dan een schuur of een nieuwbouwwoning, en die opbouw is precies waar het antwoord ligt. Niet in de plaat zelf.
Stalen felsplaten van 0,55 mm zijn op zichzelf een hard, stijf materiaal. Regen die daar rechtstreeks op valt, maakt geluid. Maar in de praktijk valt regen bij een boerderij nooit rechtstreeks op de plaat: er zit altijd iets tussen, en dat tussenlaag bepaalt wat u binnen hoort. Bij een boerderij is die tussenlaag vaak minder eenvoudig dan bij een gewone woning, en dat is precies waarom deze vraag voor dit gebouwtype een ander antwoord verdient dan voor een nieuwbouwschuur.
Een boerderijdak van honderd jaar oud rust doorgaans op een houten gebinteconstructie die met de hand is opgezet, zonder de precisie van een moderne spanberekening. De balken liggen zelden helemaal recht, de sporenafstand varieert soms van het ene vak naar het andere, en de kapconstructie kan op meerdere momenten in de geschiedenis zijn aangepast, bijvoorbeeld na een verbouwing of een gedeeltelijke herbouw na brand. Dat betekent dat de ondervloer waarop de felsplaten straks liggen, nooit een gestandaardiseerd gegeven is. Bij het ene vak kan een dichte houten beschieting liggen, bij het andere een rieten of lemen ondergrond die later is aangepast, en ergens tussenin soms een stuk waar in de jaren zeventig een golfplaat overheen is gelegd zonder verdere opbouw.
Die ongelijkheid is de kern van het geluidsverhaal. Een felsplaat die strak over een volledig dichte, stijve houten ondervloer ligt, geleidt het geluid van regen anders dan een plaat die op regelwerk ligt met luchtruimte erachter, of een plaat die op een deel van het dak rechtstreeks op oude sporen is bevestigd zonder tussenlaag. Bij een boerderij is het dus niet ongewoon dat het geluid op het ene dakvlak anders klinkt dan op het andere, simpelweg omdat de onderconstructie per vak verschilt. Dat is iets waar een aannemer bij een nieuwbouwschuur met een uniforme spantconstructie niet mee te maken heeft.
Bij nieuwbouw is het gebruikelijk om onder de felsplaten een dichte, vlakke plaat te leggen, eventueel met een akoestische onderlaag, en die combinatie dempt het regengeluid aanzienlijk. Bij een oude boerderij is dat lang niet altijd zo simpel te realiseren. Een monumentale of beeldbepalende status van het gebouw betekent vaak dat de bestaande gebintestructuur zichtbaar moet blijven, van binnenuit gezien, of dat er beperkingen gelden voor wat er aan de constructie mag worden toegevoegd. Een dikke isolatielaag met een stijve plaat erboven is dan niet zomaar een kwestie van meer materiaal erbij leggen; het raakt aan de manier waarop het gebouw is opgebouwd en soms aan wat een monumentencommissie toestaat.
In de praktijk komen we regelmatig boerderijen tegen waar de eigenaar het liefst de balken en sporen aan het zicht wil laten, bijvoorbeeld in een deel dat als woonruimte is ingericht. Daar is een dichte, geïsoleerde plaat onder de fels vaak wel mogelijk zonder de balken te verhullen, omdat de isolatie tussen de sporen kan worden aangebracht. Maar in de stal of schuurdelen, waar de authentieke open kapconstructie behouden blijft en geen isolatie wordt toegevoegd, ligt de felsplaat soms direct op tengels boven een open ruimte. Daar hoort u het regengeluid duidelijker, en dat is geen gebrek aan het materiaal, maar een direct gevolg van de keuze om die ruimte open en authentiek te laten.
Omdat felsplaten blind bevestigd worden met klemmen onder de fels, is een zekere vlakheid van de ondergrond wel gewenst voor een goede aansluiting van de banen. Bij een boerderijdak dat op punten is doorgezakt of scheluw is gaan staan door de jaren, moet de aannemer soms plaatselijk bijwerken met tengels of regelwerk om een werkbaar vlak te krijgen. Dat bijwerken heeft een gunstig neveneffect: waar regelwerk wordt toegepast, ontstaat vaak automatisch een spouw of luchtruimte tussen de plaat en de onderliggende beschieting, en die luchtruimte breekt het directe contactgeluid van regen enigszins. Andersom geldt: op de plekken waar de ondergrond toevallig al vlak genoeg is en de felsplaat er direct op wordt bevestigd, ontbreekt die dempende laag, en juist daar kan het geluid iets voller doorkomen.
Dit betekent dat het geluid bij regen op een boerderijdak zelden overal gelijk is, en dat is nu net het punt waarop deze situatie afwijkt van een doorsnee nieuwbouwproject. Bij nieuwbouw wordt de opbouw voor het hele dakvlak in één keer ontworpen en uitgevoerd. Bij een boerderij is de opbouw een optelsom van originele constructie, latere aanpassingen, en de keuzes die nu gemaakt worden per ruimte.
Er zijn situaties waarin wij een klant eerlijk zeggen dat het regengeluid onder felsplaten waarschijnlijk hoorbaar zal blijven, hoe de opbouw ook wordt aangepast. Dat is het geval bij boerderijdelen die als open loods of stal in gebruik blijven, zonder enige vorm van isolatie of onderdak, waar de eigenaar geen aanpassing van de gebintestructuur wil of mag doorvoeren vanwege de monumentale status. In zo'n situatie helpt geen enkele plaatkeuze, van welk merk of welke dikte dan ook, om het geluid weg te nemen: zonder massa of luchtruimte tussen dak en binnenruimte blijft regen hoorbaar. Wie in zo'n ruimte een stille beleving wil, moet naar de onderconstructie kijken, niet naar de dakbedekking. Wij zeggen dat liever vooraf dan dat de klant achteraf teleurgesteld is over iets wat de felsplaat nooit had kunnen oplossen.
Omgekeerd is er ook een situatie waarin het geluid vrijwel geen rol speelt: wanneer de ruimte onder het dak niet voor verblijf wordt gebruikt, zoals een hooizolder die alleen voor opslag dient. Daar is het geen probleem dat om een oplossing vraagt, en is het niet nodig extra te investeren in een geluiddempende opbouw.
Omdat de opbouw onder de plaat bepalend is, is het verstandig om bij de voorbereiding van het project per dakvlak te laten vaststellen wat er nu onder ligt en wat daaraan wel of niet veranderd kan worden, gezien de status van het gebouw. Wij denken op tekening mee over hoe de felsplaten aansluiten op de bestaande gebinteconstructie, en welke opbouw daarbij per ruimte haalbaar is. Neem contact met ons op met een beschrijving of tekening van de bestaande situatie, dan bekijken we samen wat voor uw boerderij, vak voor vak, een reële aanpak is.