Klikzink
Een woonboerderij heeft bijna altijd een dakvlak dat niet uit één stuk bestaat. Het hoofdvolume krijgt felsplaten, maar de aanbouw houdt zijn rietkap, of een deel van de oude pannen blijft liggen omdat de welstandscommissie dat eist of omdat de opdrachtgever er simpelweg aan hecht. Voor u als architect betekent dit dat het bestek niet over één dakbedekking gaat, maar over een overgang. Die overgang is waar het misgaat als niemand hem vooraf tekent, en waar het bestek dus expliciet over moet zijn.
Het bestek moet de scheiding tussen de twee materialen benoemen als bouwkundig detail, niet als vage overgangslijn op de dakplattegrond. Concreet betekent dit: een aanduiding van de plek waar felsplaten stoppen, het type overgangsprofiel, en wie verantwoordelijk is voor de aansluiting. Bij een rietkap ligt die aansluiting doorgaans bij een makelaar of daklijst waar het riet tegenaan wordt gelegd en waar de felsplaten met een opstaande rand op aansluiten. Bij pannen is de overgang vaak een nok- of hoekkeper waar de laatste rij pannen tegen een aansluitprofiel eindigt. Beide constructies verschillen in hoogte, in de manier waarop water wordt afgevoerd, en in wie de aansluiting monteert: de rietdekker, de pannenlegger of onze eigen plaatwerker. Als het bestek dat niet vastlegt, ontstaat op de bouwplaats een welles-nietes over wiens werk eerst klaar moet zijn, en dat kost tijd die niemand in de planning heeft gezet.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een boerderij met een rieten voorgevel en een felsen achterkap tekenden wij de aansluiting op de vorstlijn, waar het riet tegen een houten daklijst van voldoende hoogte kwam te liggen. De felsplaten liepen door tot op die daklijst en werden daar met een opstaande felsrand afgewerkt, zodat regenwater niet onder het riet kon kruipen. Die daklijst stond niet in het oorspronkelijke bestek van de aannemer; hij werd pas op de bouwplaats bedacht toen de rietdekker en onze plaatwerker gelijktijdig aan het werk wilden. Dat soort improvisatie kunt u voorkomen door de daklijst, het aansluitprofiel en de volgorde van uitvoering al in het bestek te benoemen.
Wij tekenen de details waar felsplaten aan bod komen: de baanindeling op het felsvlak, de plek van de klemmen onder de fels, de aansluiting op nok, goot, kilgoot en gevel, en het overgangsprofiel waar het felsvlak grenst aan riet of pannen. Voor dat laatste detail hebben we een aansluitrand nodig die hoog genoeg is om onder het andere materiaal te kunnen schuiven, en die aansluit op de plaatdikte en felshoogte van onze platen. Dat detail leveren wij op tekening aan, meestal in overleg met de rietdekker of pannenlegger, zodat beide vakmensen weten waar hun werk begint en eindigt.
Wat wij niet tekenen, is de rietconstructie zelf of de pannenlegging. Dat blijft het vakgebied van de rietdekker en de pannenlegger, en zij bepalen hun eigen randvoorwaarden voor helling, overstek en bevestiging. Wij denken mee over de aansluiting, niet over hun materiaal. Als u dat onderscheid in het bestek aanhoudt, voorkomt u dat drie partijen zich met hetzelfde detail bezighouden en niemand met de naad ertussen.
De drie kleuren, Nordic Night Black, Slate Grey en Metallic Dark Silver, zijn alle drie mat, met een glansgraad onder de vijf. Bij een woonboerderij kiest men vaak voor het donkere Nordic Night Black naast een rieten kap, omdat het contrast met het rietbruin rustig blijft. Metallic Dark Silver werkt eerder bij een combinatie met oude, verweerde pannen in een grijzige tint. Dit is een keuze die u als architect vrij kunt maken; wij leveren alle drie de kleuren op maat en er is geen technisch argument dat de ene kleur boven de andere plaatst bij een woonboerderij.
De baanrichting is een andere vrijheid. Op een groot, ononderbroken dakvlak kan de baan van goot tot nok lopen, wat bij een lang boerderijdak een rustig, doorlopend beeld geeft. Bij een geknikt vlak, zoals een mansardekap die bij oudere boerderijen voorkomt, kan het praktischer zijn de baanrichting per vlak te laten aansluiten op de kniklijn. Dat is een vormgevingskeuze die wij niet voor u maken; wij passen de plaatlengte aan op de gekozen indeling, tot op de millimeter, van 450 tot 8000 millimeter.
Bij een woonboerderij waarvan het hele dak onder een rijksmonumentenstatus valt en waarbij de vergunning uitsluitend riet toestaat, is een overgang naar felsplaten geen optie, hoe praktisch wij die verder ook kunnen tekenen. Ook wanneer de dakhelling van het felsdeel onder de zes graden komt, is felsplaten niet geschikt en moet u naar een andere dakbedekking voor dat vlak kijken, bijvoorbeeld een dakbaan met overlappende naden in plaats van de opstaande fels. In dat geval verschuift de vraag van een materiaalovergang naar een hellingsprobleem, en dat lost u niet op met een ander plaatmateriaal maar met een aanpassing van de kapconstructie zelf.
Een derde situatie waarin wij afraden om de knip tussen twee materialen te vroeg vast te leggen, is wanneer de rietdekker of pannenlegger nog niet is aangesteld op het moment van bestek maken. De precieze hoogte van de aansluitrand hangt af van de dikte van het riet of van het type pan, en die maat kennen wij pas zeker als die partij is gecontracteerd en zijn eigen maatvoering heeft aangeleverd. Een bestek dat een vaste maat voorschrijft voordat die informatie er is, leidt tot een detail dat op de bouwplaats toch weer wordt aangepast.
Als u de indeling van het dakvlak al op tekening heeft staan, met de plek waar felsplaten overgaan in riet of pannen, kunt u die tekening naar ons sturen. Wij kijken mee naar het aansluitprofiel en de daklijst of kepermaat die daarbij nodig is, en dat meedenken kost u niets. Heeft u die indeling nog niet vastgelegd, dan is een eerste gesprek over de volgorde van de vakmensen op de bouwplaats vaak nuttiger dan een gesprek over kleur of plaatlengte; die laatste twee vallen namelijk pas op hun plek zodra de overgang tussen de materialen klopt.