Klikzink
Een eigenaar die belt over een nieuw dak voor de paardenstal begint bijna altijd met dezelfde vraag: hoe hard gaat het regenen op dat dak? Er zit een aanname achter die begrijpelijk is maar niet klopt. Mensen denken dat de plaat het geluid maakt. In de praktijk maakt de opbouw eronder het geluid, en de plaat is daarin maar een van de schakels. Bij een paardenstal is dat een belangrijker punt dan bij een loods of een schuur, omdat er onder dat dak dieren staan die je niet even vraagt of ze last hebben van herrie, en omdat er nog een tweede probleem meespeelt dat bij andere gebouwen niet of veel minder speelt: wat er met vocht, stof en ammoniak gebeurt.
Regen op een metalen dak maakt geluid omdat het dakvlak als een soort membraan werkt. Elke druppel geeft een tik, en die tik plant zich voort door de plaat en door de constructie erachter. Hoe strakker en holler die constructie is, hoe meer dat geluid wordt doorgegeven en versterkt. Een enkele plaat direct op gordingen, zonder tussenlaag, werkt als een trommel. Leg dezelfde plaat op een dichte houten ondergrond met daaronder een isolatielaag, en het geluid van diezelfde regenbui valt voor een groot deel weg voordat het de stal binnenkomt. De plaat zelf, of dat nu felsplaten zijn of een ander plaatmateriaal, verandert daar relatief weinig aan. Het is de massa en de demping onder de plaat die het verschil maken.
Dit betekent dat de vraag "maken felsplaten veel geluid bij regen" op een paardenstal niet los te beantwoorden is van de vraag hoe het dak daaronder is opgebouwd. Een stal met een geïsoleerd dak op een dichte beplating hoort onder een regenbui heel anders dan een stal met een enkele damwandplaat op stalen liggers zonder verdere opbouw. Beide daken kunnen met dezelfde felsplaten zijn afgewerkt en toch een compleet ander geluidsbeeld geven.
Bij een opslagloods is geluid vooral een kwestie van comfort voor wie er toevallig in staat. Bij een paardenstal ligt dat gevoeliger. Paarden staan er de hele dag, vaak ook 's nachts, en een dier dat schrikt van een plotselinge trommeling op het dak kan zich verwonden in de box of onrustig worden op een manier die je als eigenaar liever niet ziet. Bij een pensionstal met meerdere klanten is dat ook een punt waar mensen naar vragen voordat ze hun paard ergens stallen. Dat is de reden dat wij dit onderwerp bij een paardenstal wel serieus bespreken met de opdrachtgever en bij een werktuigenberging niet.
Maar er is nog een tweede reden waarom de opbouw onder het dak bij een paardenstal net zo belangrijk is als het geluid, en die reden gaat niet over comfort maar over gezondheid. Onder het dak van een paardenstal hangt een andere lucht dan onder een gewone loods. Er is stof van hooi en stro, er is ammoniak uit mest en urine, en er is vocht dat de dieren zelf produceren via ademhaling en transpiratie. Die lucht stijgt op naar het dakvlak. Raakt de onderkant van de plaat daar te koud, dan condenseert dat vocht tegen de plaat. Dat noemen we zweten, en op een gewone loods met wat gereedschap erin is dat een kwestie van een beetje roestvorming op spullen die eronder staan. Op een paardenstal is het een kwestie van luchtkwaliteit voor de dieren die er dag in dag uit ademen. Een dak dat blijft zweten, houdt de lucht onder het dak vochtiger dan gewenst, en dat werkt ademhalingsklachten bij paarden in de hand.
Het prettige van deze twee vraagstukken is dat ze voor een groot deel met dezelfde ingreep worden aangepakt. Een dakopbouw met een dichte onderconstructie en een isolatielaag dempt het geluid van regen, en diezelfde isolatie houdt de binnenzijde van het dakvlak op een temperatuur waarbij de vochtige stallucht niet zomaar condenseert. Wie voor de paardenstal alleen let op geluid en de vochtvraag laat liggen, kiest een opbouw die weliswaar stiller is bij regen, maar die het zweetprobleem niet oplost als er geen aandacht is besteed aan ventilatie van de spouw en aan een goede dampremmende laag aan de binnenzijde. Wie alleen let op het zweetprobleem en een dichte isolatielaag aanbrengt zonder verder na te denken over de onderconstructie, kan alsnog een dak overhouden dat bij een flinke bui behoorlijk wat geluid doorlaat, omdat de plaat op een te lichte of te losse ondergrond ligt.
De felsplaten zelf spelen in dit hele verhaal een beperkte rol. Onze platen zijn 0,55 millimeter dik verzinkt staal met een coating, en dat is op zichzelf geen dikke, dempende massa. De blinde bevestiging met klemmen onder de fels zorgt er wel voor dat er geen doorlopende schroefverbindingen zijn die het geluid via metaal-op-metaal contact extra doorgeven, wat in de praktijk net iets gunstiger uitpakt dan een dakbedekking die overal is doorgeschroefd. Maar dat effect is klein vergeleken met wat de opbouw onder de plaat doet.
Bij een pensionstal die wij eerder hebben voorzien van dakplaten, was de oorspronkelijke vraag van de eigenaar simpelweg of het nieuwe dak "niet zo'n herrie" zou maken als het oude golfplaten dak, waar de paarden zichtbaar van schrokken bij onweer. Bij het gesprek daarover kwam ook naar voren dat de stal in de zomer drukkend aanvoelde en dat er in de winter regelmatig druppels van het dakbeschot vielen. Dat tweede probleem, het zweten, bleek eigenlijk het grotere risico voor de dieren, ook al was het niet waarmee de eigenaar begon. Uiteindelijk is gekozen voor een dakopbouw met isolatie en een geventileerde spouw, afgewerkt met felsplaten. Het geluid bij regen is daardoor aanzienlijk gedempt, maar de eigenlijke winst zat in het feit dat het dak niet meer zweet en de lucht in de stal merkbaar minder vochtig aanvoelt.
Er zijn paardenstallen waar een volledig geïsoleerde opbouw niet nodig of niet gewenst is, bijvoorbeeld een open loopstal waar de zijkanten toch al grotendeels open staan en waar ventilatie via de gevels al voor voldoende luchtverversing zorgt. In zo'n geval heeft geluiddemping via isolatie minder zin, omdat het geluid toch al voor een deel via de open zijden naar buiten en naar binnen gaat, en is de vochtvraag ook anders omdat de lucht sowieso goed doorstroomt. Ook bij een stal die alleen als schuilgelegenheid dient en waar dieren niet permanent staan, is een uitgebreide, geïsoleerde opbouw vaak niet in verhouding met wat er nodig is. In die gevallen is het zinvoller om te kijken naar gerichte maatregelen, zoals een goed geventileerde nok, dan naar een volledig pakket.
Als u een paardenstal aan het bouwen of vernieuwen bent, is het verstandig om bij het gesprek over de dakbedekking meteen de dakopbouw op tafel te leggen, en niet alleen de kleur en het profiel van de plaat. Denk aan wat er onder het dak gebeurt: hoeveel dieren staan er, hoe zit het met ventilatie, en hoeveel vocht en stof produceert de stal. Wij denken op tekening mee over die opbouw, en dat kost u niets. Neemt u contact met ons op, dan bespreken we samen wat voor uw stal de juiste combinatie van isolatie, ventilatie en afwerking is.