Klikzink
Bij een oude boerderij komt de vraag felsplaten of sandwichpanelen meestal neer op iets anders dan bij een schuur of een loods. Bij nieuwbouw is het vaak een kwestie van budget en uitvoeringssnelheid. Bij een gebinteconstructie die honderd jaar oud kan zijn, gaat het om iets fundamenteler: waar zit de isolatie, en wat betekent dat voor een dak of gevel die zelden nog helemaal vlak is.
Een sandwichpaneel is één geheel: twee stalen platen met daartussen een kern van isolatiemateriaal, in één werkgang gemonteerd. Dat is efficiënt, maar het paneel wil recht liggen op een rechte ondergrond. Een gebint van honderd jaar oud is dat zelden. Gordingen zijn verzakt, spanten staan niet meer helemaal in het gelid, en wat ooit een rechte lijn was, is door de jaren een lichte golving geworden. Een sandwichpaneel volgt die golving niet, het overbrugt hem, en dat geeft op de klemmen en de aansluitingen spanning die zich vroeg of laat laat zien. Bij felsplaten ligt dat anders, omdat de plaat zelf geen isolerende functie heeft. De isolatie zit in de constructie, los van de plaat, en de plaat kan daardoor per baan meebewegen met de kleine oneffenheden van het onderliggend werk.
Bij een sandwichpaneel isoleert u met het dakvlak zelf. Dat werkt goed als de ondergrond een nieuwe, rechte staalconstructie is, zoals bij een nieuwe ligboxenstal. Bij een oude boerderij isoleert u meestal onder de gording, tussen de spanten, of met een geïsoleerde onderconstructie die u wel recht kunt leggen terwijl het oude gebint zelf blijft staan zoals het staat. De felsplaat komt daar dan los boven op, als afwerking. Dat is een extra bouwlaag, maar het is ook de enige manier om isolatie en oud houtwerk te combineren zonder dat u het houtwerk eerst moet gaan opvijzelen of uitvlakken tot het wel recht is. Een aannemer die op een boerderij met honderd jaar oude balken aan het werk gaat, kiest daarom vaker voor loodrecht opbouwen dan voor het paneel dat alles in één keer moet oplossen.
Veel oude boerderijen hebben een beeldbepalende of monumentale status, en dat verandert het gesprek. Bij een sandwichpaneel ziet u aan de gevel een vlak, gesloten paneel met een messcherpe belijning, dat qua uitstraling weinig gemeen heeft met de originele rieten of pannen kap. Bij felsplaten blijft de dakvorm en de textuur van smalle, opstaande banen dichter bij wat er al stond, en dat is precies wat welstand en erfgoedcommissies vaak willen zien. Wij hebben geen stem in wat een commissie goedkeurt, maar de vorm van felsplaten sluit in de praktijk vaker aan bij wat er al stond dan een paneel dat in grote, gladde vlakken is opgebouwd. Dat is geen esthetisch oordeel, het is een constatering die van geval tot geval anders kan uitpakken.
Het zou onterecht zijn om hier te doen alsof felsplaten altijd de juiste keuze zijn. Als de oude boerderij feitelijk alleen nog in naam bestaat, en de bestaande opstal wordt gestript tot op de fundering met een nieuwe, rechte staalconstructie erin, dan verdwijnt het grootste argument tegen het paneel. Een rechte, nieuwe gording accepteert een sandwichpaneel zonder problemen, en de snelheid van montage in één laag kan dan een reëel voordeel zijn, zeker bij een grote agrarische loods die aan de boerderij is toegevoegd en geen enkele monumentale waarde heeft. Ook als het gaat om een bijgebouw waar het uiterlijk geen rol speelt en waar u vooral snel en zonder gedoe een geïsoleerde schil wilt, kan een paneel praktischer zijn dan een opbouw in losse lagen. De afweging ligt dus niet bij het materiaal zelf, maar bij de staat en de status van wat er onder ligt.
Stel een boerderij uit het begin van de vorige eeuw, met een kapconstructie van eiken spanten die nog grotendeels origineel is, maar waarvan de gordingen op sommige plekken enkele centimeters zijn gezakt. De eigenaar wil isoleren en het dak vervangen, maar de gemeente heeft het pand als beeldbepalend aangemerkt. In dat geval ligt het voor de hand om eerst een nieuwe, geïsoleerde onderconstructie op de bestaande gording te leggen die de kleine oneffenheden opvangt, en daar felsplaten op te monteren die de oorspronkelijke lijnen van het dak volgen zonder dat het gebint zelf ontmanteld moet worden. Een sandwichpaneel zou in dit geval vragen om een vlakke ondergrond die er simpelweg niet is, en om die te creëren zou je eerder in de bestaande constructie moeten ingrijpen dan de eigenaar wenselijk vindt.
Een tweede praktisch punt is het gewicht dat een oud gebint nog moet kunnen dragen. Felsplaten wegen ongeveer vijf kilo per vierkante meter, en die belasting komt boven op de bestaande, al aanwezige isolatielaag in de constructie. Een sandwichpaneel weegt doorgaans meer per vierkante meter omdat de isolatie in het paneel zelf zit, en dat paneel moet in zijn geheel door de bestaande spanten gedragen worden, zonder dat de opbouw eerst versterkt is. Bij een gebint dat al jaren op de grens van zijn draagvermogen functioneert, is dat verschil niet triviaal. Daarnaast zet staal door temperatuurwisselingen enigszins uit, en bij felsplaten is daar in het ontwerp van de fels en de klemverbinding rekening mee gehouden, ook bij montage op een iets bewegende ondergrond. Bij montage op hout gebeurt dat met schroeven, bij montage op een stalen onderconstructie met zelfborende schroeven, in beide gevallen zonder dat de plaat zelf strak vergrendeld hoeft te worden aan een verzakkende gording.
De vraag felsplaten of sandwichpanelen is bij een oude boerderij eigenlijk de vraag of u de isolatie in de plaat wilt of in de constructie. Bij een rechte, nieuwe onderconstructie is een sandwichpaneel een eerlijke optie, snel en in één laag. Bij een oud, gezakt of monumentaal gebint ligt het voor de hand om de isolatie apart aan te brengen en de felsplaat als afwerking te gebruiken, omdat die keuze meebeweegt met een ondergrond die nooit meer helemaal recht wordt en omdat de vorm dichter bij het origineel blijft. Onze platen leveren wij op maat, tot op de millimeter, en wij denken op tekening mee over hoe de opbouw op uw specifieke gebint eruit kan zien, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn. Als u ons een foto van de bestaande constructie en een paar maten stuurt, kunnen wij samen met u kijken wat voor uw boerderij de logische volgende stap is.