Klikzink
Bij een boerderij die er riet op had, komt de vraag om felsplaten al snel op tafel, meestal na een lekkage, na een offerte voor rieten dekwerk die tegenvalt, of omdat de verzekeraar begint te vragen naar de staat van het dak. Riet en felsplaten zijn twee heel verschillende materialen, en welke van de twee bij dit gebouw past, hangt niet alleen af van hoe het dak eruit moet zien, maar ook van onderhoud, verzekerbaarheid en wat welstand toestaat. Wij zetten die drie punten voor u naast elkaar, specifiek voor een boerderij met een oude kapconstructie.
Een rieten dak vraagt onderhoud dat u niet kunt uitstellen. Mos en algengroei, vooral op de noordzijde, tast het riet aan, en na een aantal decennia is een herdekking onvermijdelijk. Bij een boerderij met een gebinteconstructie van honderd jaar oud is dat op zichzelf al een ingewikkelde klus, want de rietdekker moet het riet aanpassen aan een dakvlak dat zelden nog recht is. Verzakkingen in de balklaag, een doorbuigende nok, gordingen die niet meer haaks staan op de spanten: riet kan daar redelijk mee omgaan omdat het een los, flexibel materiaal is dat over de onregelmatigheden heen gelegd wordt. Dat is precies de reden waarom riet op oude boerderijen zo lang heeft standgehouden. Het volgt de vervorming van het gebint zonder dat er scheuren of kieren ontstaan.
Felsplaten zijn een ander verhaal. Het zijn stijve, vlakke stalen banen die in een rechte lijn van goot naar nok lopen. Ligt de onderconstructie niet vlak, dan zie je dat terug in het felsdak: een golving in de plaat, een fels die niet overal even hoog staat, een gootlijn die niet recht aansluit. Bij een boerderij met een oude kapconstructie is dat vaker het uitgangspunt dan de uitzondering. Wij denken dan ook altijd mee op tekening, zonder kosten, om te bepalen of het bestaande dakbeschot en de gording nog voldoende vlak zijn, of dat er eerst een nieuwe onderconstructie nodig is voordat er felsplaten op kunnen. Soms is dat een kwestie van een paar latten bijschaven, soms is het een ingreep die het budget verandert.
Het grootste verschil tussen de twee materialen zit niet in de aanschaf, maar in wat er daarna van u gevraagd wordt. Riet moet u periodiek laten controleren op verdichting, op mosgroei en op de staat van de nok, die als eerste slijt. Takken van bomen die over het dak hangen, moeten weg, want schaduw en vocht zijn de grootste vijanden van riet. Bij een boerderij die vrij in het landschap staat is dat meestal geen probleem, maar bij een boerderij die dicht tegen oude bomen aan gebouwd is, zoals je in de Achterhoek of op de Utrechtse Heuvelrug vaak ziet, is dat een blijvend punt van aandacht.
Felsplaten van verzinkt staal met een organische coating vragen structureel weinig onderhoud. Er is geen mos dat het materiaal aantast, er is geen verdichting die achteruitgaat, en de coating van vijftig micrometer is bestand tegen weersinvloeden zonder dat u er ieder jaar naar moet kijken. Dat maakt felsplaten aantrekkelijk voor eigenaren die het dak liever niet als terugkerende onderhoudspost op de begroting willen hebben. Wij zeggen er wel bij dat onderhoudsarm iets anders is dan onderhoudsvrij: een gootlijn moet u blijven controleren op verstopping, en bij montage op hout blijft de staat van de onderconstructie relevant voor hoe het dak zich de komende decennia houdt.
Bij oudere boerderijen met rieten kap is de verzekerbaarheid een steeds terugkerend gesprek. Rietenkap staat bij veel verzekeraars als hoger risico geregistreerd, met name vanwege brand, en dat kan zich vertalen in een hogere premie of in extra eisen aan brandveiligheid, zoals sprinklerinstallaties of beperkingen aan open haarden en schoorstenen in de buurt. Een boerderijeigenaar die het dak vanwege stijgende premies wil laten vervangen, komt bij felsplaten terecht als alternatief dat door verzekeraars doorgaans anders beoordeeld wordt, simpelweg omdat staal niet brandt zoals riet dat doet. Wij kunnen dat gesprek met de verzekeraar niet voor u voeren, maar het is wel iets dat in de afweging thuishoort naast de vraag hoe het dak eruit moet zien.
Bij een boerderij met een monumentale of beeldbepalende status ligt er meestal een derde partij aan tafel die niemand kan overslaan: de welstandscommissie of, bij een rijksmonument, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Rieten daken horen bij het beeld van veel boerderijtypen, en bij een monument is de kans reëel dat riet als enige goedgekeurde dekking geldt, of dat er in ieder geval een zware motivatie nodig is om ervan af te wijken. Wij hebben te maken gehad met situaties waarin een eigenaar liever felsplaten wilde, om precies de redenen die hierboven staan, en waarin de welstandscommissie daar niet in meeging omdat het silhouet van de boerderij onlosmakelijk verbonden was met de rieten kap.
Omgekeerd zien we ook boerderijen zonder monumentenstatus, of met alleen een beeldbepalende aanduiding in het bestemmingsplan, waar meer ruimte is. Daar wordt vaak gekeken naar kleur en profilering: een felsplaat in een donkere, matte kleur zoals Nordic Night Black of Slate Grey wijkt qua silhouet minder af van een rieten dak dan een glanzende plaat zou doen, en dat kan de doorslag geven bij een welstandsbeoordeling. Onze platen hebben een glansgraad onder de vijf, wat in de praktijk helpt om een rustig, ingetogen dakbeeld te behouden dat niet direct als industrieel wordt ervaren.
Wij zijn een leverancier van felsplaten en het zou gemakkelijk zijn om die overal als de betere oplossing te presenteren, maar dat is niet eerlijk richting u als eigenaar. Bij een boerderij waar de monumentenstatus riet feitelijk voorschrijft, is de discussie over onderhoud en verzekering ondergeschikt: dan bepaalt de vergunning het dak, niet de voorkeur van de eigenaar. Ook bij een boerderij die middenin het cultuurhistorische beeld van een streek staat, waar het rietdak onderdeel is van een beschermd dorpsgezicht, is vervanging door een ander materiaal vaak praktisch onhaalbaar, hoeveel onderhoud riet ook vraagt.
Er zijn ook boerderijen waar het gebint dermate ongelijk is dat een felsdak alleen te realiseren is met een zo ingrijpende aanpassing van de onderconstructie, dat de kosten daarvan niet meer in verhouding staan tot wat er aan onderhoud bespaard wordt. In dat geval kan het verstandiger zijn om het riet te laten herstellen of herdekken, ook al blijft het onderhoud dan terugkomen.
Wilt u weten of het gebint van uw boerderij geschikt is voor een felsdak, of hoe de gemeente of welstandscommissie in uw geval tegen vervanging aankijkt, dan denken wij graag mee op basis van een tekening of een paar foto's van de bestaande situatie. Dat meedenken kost niets, en het geeft u een concreet beeld van wat er bij uw boerderij wel en niet mogelijk is, voordat u een keuze maakt tussen riet en felsplaten.