Klikzink
Bij een oude boerderij stelt de eigenaar meestal een andere vraag dan bij een nieuwbouwschuur. Niet welke kleur het mooiste is op de tekening, maar welke kleur het gebouw recht doet zoals het er al honderd jaar staat: verweerd, licht verzakt, met een gebinte dat op geen enkel punt echt vlak is. Die vraag beantwoorden we hier specifiek voor dit gebouwtype, want de overwegingen bij een boerderij liggen anders dan bij een schuur die vanaf nul wordt opgetrokken.
Een gebinte van een eeuw oud is nooit helemaal recht. De gordingen zijn met de hand gezaagd, het dak is in de loop der jaren een beetje gaan hangen, en de dakvlakken lopen zelden in exact dezelfde lijn door. Een glanzende plaat maakt die oneffenheden zichtbaar: licht valt anders op elke oneffenheid en het dak gaat glinsteren op plekken waar het niet vlak is. Onze felsplaten hebben een glansgraad onder de 5, wat in de praktijk betekent dat het oppervlak het licht verstrooit in plaats van weerkaatst. Op een boerderijdak is dat geen esthetische bijkomstigheid maar de reden waarom de plaat er rustig bij ligt. Bij een strak nieuwbouwvolume valt een iets hogere glans nog te billijken; op een dak dat zelf al reliëf heeft, telt elke glinstering dubbel.
Dat is meteen ook waarom we bij boerderijen vaker over de coating praten dan over de kleurkaart. De laag GreenCoat Pural BT van 50 micrometer is dezelfde bij alle drie de kleuren, maar het effect van die matheid is op een boerderijdak groter dan op een nieuw gebouw, omdat er meer onregelmatigheid is om te maskeren.
Veel oude boerderijen zijn beeldbepalend of hebben een monumentale aanduiding, ook als ze niet officieel op een lijst staan. Dat betekent dat de kleur van het dak niet alleen een keuze van de eigenaar is, maar iets waar de omgeving op kijkt: de weg, de buren, soms een welstandscommissie. Een donkere kleur als Nordic Night Black laat de vorm van het gebint en de noklijn spreken, zonder dat het dak zelf de aandacht opeist. Dat werkt goed bij boerderijen met een rietgedekt verleden of een oorspronkelijk zwart geteerd dak: de kleur sluit aan bij wat er al stond, ook al is het materiaal nieuw.
Slate Grey ligt dichter bij de kleur van verweerd zink of oude dakleien en past bij boerderijen waar de gevel al in bak- of kalksteen is uitgevoerd zonder felle kleuraccenten. Metallic Dark Silver heeft een net iets ander karakter: de kleur verandert zachtjes met het licht van de dag, wat bij een enkelvoudige nieuwbouwschuur snel onrustig kan ogen, maar bij een boerderij met een geleding van meerdere kappen en aanbouwen juist recht doet aan die opbouw. Geen van de drie kleuren is de vanzelfsprekende keuze; het hangt af van wat er al staat en hoe de omgeving het gebouw waardeert.
Bij boerderijen komt de vraag naar een lichtere kleur regelmatig terug, vaak vanuit een wens om het dak minder zwaar te laten ogen. Wij hebben die kleur niet in het assortiment, en dat is bewust: op een dak met deze mate van reliëf en ouderdom werkt een lichte kleur averechts. Elke bult, elke oneffenheid in de bestaande daklijn wordt door een lichte kleur benadrukt in plaats van verzacht, terwijl een donkere kleur het silhouet van het gebint juist laat overheersen. Bij een strak nieuwbouwvolume kan een lichtere kleur nog verantwoord zijn omdat daar niets te verbergen is; bij een boerderij van een eeuw oud raden we dat af.
Op een boerderijdak is de gordingafstand vaak onregelmatig; de ene kap is met de hand aangepast aan de andere. Onze felsplaten zijn op de millimeter leverbaar, van 450 tot 8000 millimeter, wat betekent dat we niet de kleur laten meewegen in hoeveel banen er nodig zijn. Maar de kleurkeuze en de plaatlengte werken wel samen in wat je uiteindelijk ziet: bij een lang, doorlopend dakvlak valt een donkere kleur rustiger uiteen in banen dan een lichte, omdat het contrast tussen de felsnaden en het vlak zelf kleiner is. Bij een kort dakvlak met veel opbouwen, zoals bij een boerderij met dwarspanden, speelt dat minder en kan de kleurkeuze losser staan van de indeling.
Bij sommige boerderijen ligt de zaak anders. Als het pand een officiële monumentenstatus heeft, ligt de kleur soms al vast in het bestemmingsplan of de vergunning, en is er weinig ruimte om zelf te kiezen. In dat geval heeft het geen zin om vooraf een voorkeur te bepalen; eerst navragen bij de gemeente of de monumentencommissie welke kleur is toegestaan, dan pas de plaat bestellen. Ook bij boerderijen die worden herbestemd tot iets heel anders dan agrarisch gebruik, zoals een woonboerderij met een nieuwe aanbouw in staal en glas, kan het verstandiger zijn om de kleur van het dak te laten aansluiten bij die nieuwe aanbouw in plaats van bij het historische beeld. Dan is de vraag niet meer wat bij de oude boerderij past, maar wat bij het nieuwe geheel past, en dat is een andere afweging dan deze pagina behandelt.
Heeft u een foto van het dakvlak en de gordingafstand, dan kunnen wij meedenken over welke kleur op uw boerderij het rustigst oogt, en wat dat betekent voor de indeling van de platen. Dat meedenken op tekening kost niets.