Klikzink
Een boerenschuur staat zelden leeg te wachten op een nieuw dak. Er staat vee onder, er ligt voer opgeslagen, of de oogst moet er nog in. De vraag die dan telt is niet alleen wat er straks op het dak ligt, maar ook wat er nodig is om dat dak eraf en erop te krijgen zonder het bedrijf stil te leggen. Op dat punt lopen felsplaten en dakpannen ver uiteen, en dat verschil zit vooral in gewicht.
Dakpannen wegen aanzienlijk meer dan felsplaten. Een vierkante meter felsplaat weegt ongeveer 5 kilogram; pannen komen daar ruim boven. Op een schuur die vijftig jaar geleden gebouwd is voor een lichte golfplaat of, vaker nog, voor asbestgolfplaten, is de kapconstructie daar niet op berekend. De gordingen en spanten zijn destijds gedimensioneerd op het gewicht van het oorspronkelijke dakbeschot, met een marge die niet bedoeld was om er een compleet ander, zwaarder materiaal op te leggen.
Wij komen dit regelmatig tegen bij agrarische schuren uit de jaren zestig en zeventig. De aannemer wil er pannen op omdat dat vertrouwd oogt, maar de constructeur rekent na en concludeert dat de bestaande spanten versterkt moeten worden voordat dat kan. Dat betekent extra staal, extra werk, en extra tijd, terwijl de koeien niet wachten en de oogst ook niet. Felsplaten leggen bij zo'n schuur vaak geen extra vraag op de constructie, omdat het gewicht in de buurt blijft van wat er al aan asbestgolfplaat op lag. Dat scheelt een hele rekenslag, en dus een hele discussie met de constructeur die tijd kost voordat er überhaupt gebouwd kan worden.
Bij een schuur van die leeftijd ligt er vaak nog asbest boven het vee of de opslag. De sanering zelf is een apart traject met eigen regels voor afzetting, verwijdering en afvoer, en dat traject bepaalt wanneer het dak open ligt. Vanaf het moment dat de oude platen weg zijn tot het moment dat er weer een dicht dak op ligt, is de schuur kwetsbaar voor weer en voor de dieren die eronder staan. Hoe korter die periode, hoe minder risico op een nat pak stro, natte kuilvoer opslag of dieren die in de kou staan.
Hier speelt gewicht opnieuw een rol, maar dan in de logistiek. Felsplaten worden op maat gewalst en per baan aangevoerd, zonder dat er op het dak nog gestapeld, gesorteerd of ingekort hoeft te worden zoals bij pannen. Een saneringsbedrijf werkt met een planning die vaak op de dag nauwkeurig is; als de nieuwe dakbedekking dezelfde dag of de dag erna gelegd kan worden, sluit dat beter aan dan wanneer er eerst nog dakpannen aangevoerd, uitgezet en per stuk gelegd moeten worden. Dat scheelt geen dagen op papier, maar het scheelt wel het aantal dagen dat het dak openligt terwijl de sanering, de weersvoorspelling en de veebezetting alle drie hun eigen agenda hebben.
Dit pleit niet automatisch voor felsplaten op elke schuur. Bij een schuur met een woonbestemming erbij, of bij een boerderij waar het woonhuis onder één kap met de schuur valt, speelt uitstraling een rol die bij een pure werkschuur niet meetelt. Dakpannen passen dan bij de rest van het erf, bij vergunningseisen van de gemeente over passendheid in het landschap, of bij een welstandscommissie die om een traditioneel dakbeeld vraagt. In dat geval is gewicht een probleem dat opgelost moet worden, niet een reden om van materiaal te veranderen.
Ook bij een schuur waar de kapconstructie al ruim overgedimensioneerd is, bijvoorbeeld omdat er ooit rekening is gehouden met een verdieping die er nooit gekomen is, vervalt het gewichtsargument. Dan is de keuze tussen felsplaten en pannen weer een kwestie van uiterlijk, van budget en van onderhoud op langere termijn, en daar geven wij als plaatfabrikant geen oordeel over: dat is een afweging tussen de eigenaar en de aannemer.
Een aannemer die met een bouwvergunning en een sloopmelding werkt, moet vaak al vooraf aangeven met welk gewicht hij het dak belast. Bij hergebruik van de bestaande spanten is dat gewicht een harde grens. Kiest de eigenaar voor felsplaten, dan blijft er meestal marge over voor extra belasting later, bijvoorbeeld voor zonnepanelen of voor een tweede laag isolatie tussen de gordingen. Kiest hij voor pannen op een lichte kap, dan is die marge er vaak niet, en moet het hele dakvlak eerst versterkt worden voordat er iets bij kan.
Dit is vooral van belang bij schuren die in twee fasen worden aangepakt: eerst het dak, later de verduurzaming. Een boer die dit jaar het asbest laat saneren en over drie jaar zonnepanelen wil, doet er goed aan om nu al te weten wat de kap nog kan dragen na de eerste ingreep. Bij felsplaten is dat antwoord meestal gunstiger, simpelweg omdat het uitgangsgewicht lager ligt.
De eerste vraag bij een schuur zoals deze is niet welk materiaal het mooiste is, maar wat de bestaande kap aankan en hoe snel het dak weer dicht moet zijn. Een constructeur of de saneerder kan vaak al bij de eerste inspectie aangeven of de spanten geschikt zijn voor het gewicht van pannen, en de saneringsplanning geeft aan hoeveel tijd er is tussen het verwijderen van het oude dak en het weer dicht moeten zijn. Met die twee antwoorden is de keuze tussen felsplaten en pannen op deze schuur meestal snel gemaakt. Wij denken op tekening mee over de baanindeling en de maatvoering zodra die keuze er ligt, zonder dat daar kosten aan hangen.