Klikzink
Bij een boerenschuur draait de vraag over gewicht en draagkracht meestal niet om de nieuwe dakbedekking zelf. Die is licht. De vraag draait om wat er al op de spanten ligt, wat daar nog onder zit, en hoeveel tijd er is om het een voor het ander te verwisselen. Een schuur staat zelden leeg. Er ligt hooi, er staat machinerie, er loopt vee onder, en de oogst wacht niet op een bouwvergunning. Dat maakt de rekensom bij dit gebouw anders dan bij een woonhuis of een clubgebouw.
Een dak van felsplaten weegt ongeveer 5 kilo per vierkante meter, exclusief de ondersteunende constructie zoals panlatten of een dakplaat. Dat is licht in vergelijking met dakpannen, die al snel op 40 tot 50 kilo per vierkante meter uitkomen, en ook lichter dan de golfplaten met asbest die op veel oudere schuren nog liggen. Bij vervanging van een asbestdak door felsplaten neemt de belasting op de spanten dus meestal af, niet toe. Dat is voor de meeste boerderijconstructies goed nieuws: de bestaande gordingen en spanten, die het gewicht van het oude dak al jarenlang droegen, krijgen het vaak lichter te verduren dan voorheen.
De complicatie zit niet in het nieuwe gewicht, maar in het oude materiaal dat weg moet. Veel schuren van voor 1994 hebben een dak van asbesthoudende golfplaten, vaak direct op de gordingen bevestigd zonder tussenliggende dakplaat. Die platen mogen niet zomaar losgetrokken en aan de kant gelegd worden. Er is een gecertificeerd verwijderingsbedrijf voor nodig, met eigen regels voor afzetting, verpakking en afvoer. Dat is een apart traject, los van het aanbrengen van de felsplaten, en het bepaalt vaak de planning meer dan de nieuwe dakbedekking dat doet.
Wij leveren de platen op maat aan, maar wij verwijderen geen asbest. Wat wij wel doen is meedenken op tekening zodat de nieuwe platen precies aansluiten op de bestaande gordingafstand, zodra die vrij is van het oude materiaal. Dat scheelt tijd op het moment dat het er echt om gaat: tussen het weghalen van de asbest en het weer dicht krijgen van het dak wil niemand een schuur met vee of oogst onbeschermd laten liggen.
Boerenschuren zijn vaak gebouwd in een tijd dat de norm voor daklast anders lag, of helemaal niet was vastgelegd zoals nu. Een spant die dertig of veertig jaar geleden zwaar asbestgolfplaat, een oude rieten laag, of dakpannen op panlatten heeft gedragen, is meestal ruim voldoende gedimensioneerd voor een dak van felsplaten. Het aandeel van het gewicht van de bedekking in de totale belasting op een spant is klein vergeleken met sneeuwbelasting en windbelasting, die niet veranderen door de keuze van het materiaal.
Waar het wel misgaat, is bij schuren waar de constructie zelf al verzwakt is: houtrot in de gordingen, aangetaste spantvoeten, of een dak dat al doorbuigt voordat er iets vervangen wordt. In die gevallen is het niet het gewicht van de nieuwe felsplaten dat het probleem vormt, maar de staat van wat er al staat. Een aannemer of constructeur die de spanten inspecteert voordat de asbest eraf gaat, ziet dat sneller dan wie er pas bij komt als het dak al open ligt. Bij een schuur die nog volop in gebruik is, met vee dat elke dag onder het dak door moet, is dat geen overbodige stap maar een noodzakelijke.
Bij nieuwbouw wordt de constructie ontworpen op het gewicht van de gekozen dakbedekking, en is er geen bestaande spant die de doorslag geeft. Bij een boerenschuur ligt dat andersom: de constructie staat er al, en het dakmateriaal moet zich daar naar voegen. Een lichte plaat als felsverzinkt staal geeft dan meer marge, ook als de schuur later nog een keer wordt uitgebreid met zonnepanelen of een extra laag isolatie. Elke kilo die het dak zelf niet weegt, is een kilo die overblijft voor andere toevoegingen zonder dat de constructie versterkt moet worden.
Dit is ook waar het gewicht van felsplaten praktisch samenkomt met de tijdsdruk die bij een werkende schuur hoort. Omdat de platen licht zijn, kunnen ze met minder mankracht en minder hijswerk op het dak gebracht worden dan zware dakpannen. Op een erf waar de combine nog moet passeren en de koeien twee keer per dag naar de wei lopen, is een korte werkperiode met beperkte inzet van kraanwagens vaak net zo belangrijk als de vraag of de spant het gewicht aankan.
Er zijn schuren waar het lichte gewicht van felsplaten geen voordeel oplevert omdat het probleem ergens anders zit. Een schuur met een verzakte fundering heeft baat bij het verminderen van puntbelasting op specifieke plekken, niet bij een algemeen lager daklast. Een schuur waar de gordingafstand veel groter is dan gebruikelijk, bijvoorbeeld bij een oude hooibergconstructie met wijde overspanningen, heeft misschien een tussenliggende dakplaat nodig die de felsplaten ondersteunt, en dan telt het gewicht van die tussenplaat mee in de rekensom, niet alleen dat van de fels zelf. In die gevallen is het niet de keuze van het materiaal die de doorslag geeft, maar de vraag of de ondersteunende structuur is aangepast aan wat erboven komt.
Ook bij schuren waar de spanten zichtbaar doorbuigen of waar houtrot is vastgesteld, is het verstandiger om eerst de constructie te herstellen voordat er over dakbedekking gesproken wordt. Een licht dak op een zwakke spant is nog steeds een dak op een zwakke spant.
Als er nog asbest op het dak van de schuur ligt, is de eerste stap het regelen van een gecertificeerd verwijderingsbedrijf, los van de keuze voor de nieuwe bedekking. Laat de gordingen en spanten bekijken zodra het oude materiaal weg is, zeker als de schuur meer dan een paar decennia oud is. Weet u de afstand tussen de gordingen en de lengte van het dakvlak, dan kunnen wij op basis daarvan de platen op maat laten walsen zodat ze aansluiten zodra de constructie klaar is om ze te ontvangen. Meedenken op tekening kost niets, en dat scheelt tijd op het moment dat de schuur weer snel dicht moet.