Klikzink
Felsplaten en golfplaat zijn allebei stalen dakbedekking, allebei gemaakt van verzinkt staal met een coating erop, en allebei bedoeld om jaren mee te gaan. Wie alleen naar het materiaalblad kijkt, zou denken dat het om twee varianten van hetzelfde product gaat. Op een villa met een dakvlak dat in zijn geheel vanaf de weg te zien is, blijkt het verschil vooral te zitten in wat er met het oog te zien is en in hoe de plaat op het dak vastzit. Dat maakt de keuze hier anders dan bij een schuur of een bedrijfshal, waar niemand de baanindeling van dichtbij bekijkt.
Golfplaat is een profielplaat met een golvend of trapeziumvormig reliëf dat over de hele lengte van de plaat doorloopt. De platen worden op elkaar gelegd met een overlap en vastgeschroefd door het profiel heen, in de golfdalen of op de top, met zichtbare schroefkoppen die vaak in de kleur van de plaat zijn meegeleverd. Bij een schuur of stal is dat geen punt: niemand telt de schroeven. Op een villa waar het dakvlak vanaf de oprit, vanaf de straat en vanaf het buurperceel in één oogopslag te overzien is, telt elke rij schroeven mee in het totaalbeeld. Vanaf een paar meter afstand zijn ze te zien als een raster van stipjes over het hele dak, en dat raster verschuift met de baanindeling mee.
Felsplaten hebben geen zichtbare bevestiging. De banen worden aan elkaar gekoppeld met een haaks opstaande fels van 35 millimeter, en de klemmen die de plaat vasthouden zitten onder die fels verstopt. Wat overblijft is een strak vlak met rechte, opstaande lijnen op vaste afstand van elkaar, zonder een schroef te zien. Op een groot dakvlak is dat een ander soort beeld: rustiger, met een duidelijke richting, en zonder de fijne textuur die een golfplaat door zijn profiel krijgt.
Bij een schuur van tien meter breed bepaalt de plaatbreedte min of meer automatisch waar de naden vallen, en dat is prima, want niemand kijkt ernaar. Bij een villa met een dakvlak van, zeg, negen meter breed en een nokhoogte die vanaf de weg goed te zien is, ligt dat anders. Felsplaten zijn leverbaar op maat, van 450 tot 8000 millimeter breed, op de millimeter nauwkeurig. Dat betekent dat de baanindeling voor dat dakvlak vooraf getekend kan worden: hoeveel banen er komen, hoe breed elke baan is, en waar de felsen precies vallen ten opzichte van bijvoorbeeld een dakraam, een schoorsteen of de nok. Bij een symmetrisch schilddak kan de indeling zo gekozen worden dat de felsen symmetrisch om het midden vallen, in plaats van dat er aan één kant een smalle reststrook overblijft.
Golfplaat kent die vrijheid niet op dezelfde manier. De platen komen in vaste, courante breedtes, en de overlap tussen platen ligt vast vanuit het profiel. Bij een dakvlak dat net niet in een rond aantal platen past, ontstaat er automatisch een smallere laatste baan aan de rand, of een overlap die net op een andere plek valt dan verwacht. Bij een schuur is dat een kwestie van millimeters die niemand meet. Bij een villa waar het hele vlak in één blik te overzien is, is een net niet symmetrische randstrook wel te zien, vooral als het dakvlak een herkenbaar middenpunt heeft zoals een nokraam of een dakkapel.
Een villa wordt zelden van dichtbij bekeken. De blik komt van de straat, van de oprit, misschien van een buurhuis verderop, en dus altijd van een afstand waarop het hele dakvlak in beeld is. Op die afstand valt een golfplaat op door zijn profiel: het schaduwspel van de golven verandert met de stand van de zon, en bij laagstaand licht in de ochtend of avond wordt dat reliëf sterk zichtbaar. Dat is op zichzelf geen fout, en bij een boerderij of een landelijk bijgebouw past het beeld vaak juist goed bij de rest van het erf. Bij een villa met een strakkere of moderne uitstraling wordt dat golvende schaduwspel wel eens als onrustig ervaren, zeker in combinatie met een gevel die verder vlak en strak is uitgevoerd.
Felsplaten geven een vlakker beeld, met alleen de opstaande felslijnen als reliëf. Bij laagstaand licht vallen die felsen op als rechte, evenwijdige lijnen, maar het vlak daartussen blijft vlak. Voor een villa waar de architect of eigenaar bewust voor een rustige, ingehouden uitstraling heeft gekozen, past dat vaker bij het totaalbeeld dan een geprofileerde plaat. Dat is echter geen kwestie van beter of slechter: het is een andere smaak, en die smaak hoort bij het huis, niet bij het materiaal op zich.
Golfplaat is aanzienlijk lichter te verwerken op plekken waar de plaat zelf al voor stijfheid zorgt door zijn profiel, en dat scheelt in de onderconstructie. Bij een bijgebouw naast de villa, een garage, een carport of een overkapping is golfplaat vaak een verstandige en betaalbare keuze, juist omdat daar niemand de baanindeling als ontwerpdetail bekijkt. Wanneer een villa een bijgebouw heeft dat in stijl bij het hoofdhuis moet aansluiten, kan het verleidelijk zijn om overal felsplaten toe te passen, maar dat is niet altijd nodig. Als het bijgebouw op zichzelf een minder prominente rol in het straatbeeld speelt, is een sobere golfplaat in een passende kleur vaak voldoende, en het scheelt in het budget dat dan overblijft voor het hoofddak.
Omgekeerd geldt: als het hele erf, hoofdhuis en bijgebouwen, in één keer bekeken wordt vanaf de weg, bijvoorbeeld bij een villa met een aangebouwde garage onder een doorlopende kap, dan is het juist verstandig om voor beide daken hetzelfde materiaal en dezelfde baanrichting te kiezen. Een golfplaat op de garage naast felsplaten op het hoofdhuis levert dan twee verschillende ritmes op in één blik, en dat oogt eerder als een compromis dan als een keuze.
De technische eigenschappen van het stalen basismateriaal verschillen weinig tussen de twee opties: beide zijn ongeveer even duurzaam qua materiaal, beide zijn geschikt vanaf een lage dakhelling, en beide worden in gangbare kleuren geleverd. Het verschil zit in het beeld dat op een groot, goed zichtbaar dakvlak ontstaat, en in de vraag of de baanindeling een detail is dat niemand ziet of een lijn die het hele huis mee bepaalt. Bij een villa is dat laatste vaker het geval dan bij de meeste andere gebouwen, en dat is precies waarom de keuze hier zorgvuldiger gemaakt mag worden dan bij een schuur verderop in de wei.
Wilt u voor uw dakvlak laten uittekenen hoe de banen zouden vallen bij felsplaten, inclusief de plek van elke fels ten opzichte van ramen en nok? Dat meedenken op tekening kost niets, en dan ziet u vooraf wat er straks vanaf de weg te zien is.