Klikzink
Op veengrond zakt een gebouw niet als geheel, en dat is precies waar het bij dit soort schuren vaak mis gaat in de aannames. Het veen onder de fundering klinkt in, en dat gebeurt zelden overal even veel. De ene hoek van de schuur zakt sneller dan de andere, een aanbouw uit een later jaar zakt weer anders dan het oorspronkelijke gebouw, en een deel op een oude mestkelder zakt weer anders dan een deel op volle grond. Het gevolg is dat de constructie een lichte, blijvende vervorming ondergaat. Niet dramatisch, meestal een paar millimeter per jaar, maar wel voortdurend.
Een dakbedekking die daar niet mee kan werken, laat dat zien op de plek waar de spanning het hoogst is: bij een overgang, bij een doorvoer, bij een hoek. Bitumen scheurt daar op de duur, pannen gaan tikken of schuiven, en een gelijmde of gekitte naad geeft het als eerste op. Felsplaten hebben in die zin een voordeel dat weinig te maken heeft met het materiaal zelf en veel met de manier van bevestigen. De platen liggen los onder de klemmen, met ruimte om in de lengte te bewegen. Er zit geen lijmnaad en geen kit die het verschil moet opvangen tussen wat de gording doet en wat de plaat doet. Zakt de constructie ongelijk, dan verschuift de plaat een fractie in de klem, in plaats van te scheuren.
Dit betekent niet dat de gewone opbouw zomaar overeind blijft als de zakking groot is. Bij een schuur die merkbaar scheef staat, of waarvan een deel op een oude kelder rust en een deel niet, is het gordingpatroon zelf het eerste dat moet kloppen. De gordingen moeten de vervorming van de spanten kunnen volgen zonder dat de plaat over een te grote afstand moet overbruggen op een plek waar de ondergrond juist wegzakt. Dat is een vraag voor de constructeur of de aannemer die de gordingen legt, niet voor de dakbedekking. Wij leveren de platen op maat voor de baanlengte die nodig is, maar de ondersteuning erachter moet wel geschikt zijn voor een gebouw dat blijft bewegen. Bij een schuur die al jaren stabiel staat en waar de zakking grotendeels achter de rug is, is dit vaak geen aandachtspunt meer; de grootste inklinking gebeurt in de eerste jaren na de bouw, daarna vlakt het af. Het is dus vooral relevant bij een schuur die relatief nieuw is, of bij een deel dat pas is aangebouwd.
Wat dit gebouwtype ook anders maakt dan een woning of een loods die even leeg kan, is dat een boerenschuur op veengrond meestal in bedrijf blijft terwijl het dak eraf en erop gaat. Er is een oogst die binnen moet, er staat vee dat niet zomaar een paar weken buiten kan, en de planning van het dakwerk moet zich daar naar voegen in plaats van andersom. Dat verandert niets aan het materiaal, maar wel aan de volgorde van werken. Felsplaten worden op de bouwplaats op de juiste lengte gewalst en aangevoerd, zodat er geen tijd verloren gaat aan zagen en passen op het dak zelf. Een baan die van de goot tot de nok in één stuk gelegd kan worden, ligt sneller dan een dak dat uit losse stukken wordt opgebouwd. Bij een schuur waar het vee onder een deel van het dak blijft staan terwijl een ander deel wordt vervangen, telt elke dag dat het dak open ligt.
Daar komt bij dat op veel van deze schuren nog een asbesthoudende plaat ligt. Dat verandert de planning wezenlijk, want de sanering bepaalt het tempo, niet de dakdekker. Een saneerder werkt met een vastgestelde volgorde en moet het gebouw luchtdicht afschermen tijdens het verwijderen. Dat kan niet gehaast worden om het vee weer snel binnen te krijgen. Wat wij daarin kunnen doen is de nieuwe platen al klaar hebben liggen op het moment dat de sanering vrijgeeft, zodat er geen extra week verstrijkt tussen het weghalen van de oude plaat en het dichtleggen van de nieuwe. Dat werkt alleen als de maatvoering van tevoren vaststaat, dus als er al gemeten is voordat de saneerder begint.
Het is de moeite waard om ook te zeggen wanneer veengrond voor de keuze van het materiaal niets uitmaakt. Als de schuur op palen gefundeerd is die tot in de vaste, dragende laag onder het veen reiken, zakt het gebouw niet noemenswaardig meer, en dan gedraagt het dak zich zoals elk ander dak op elke andere ondergrond. De reden dat felsplaten hier vaak toch verstandig zijn, is dan dezelfde reden die op elke schuur geldt: het gewicht van ongeveer vijf kilo per vierkante meter is licht voor de bestaande constructie, het materiaal is inzetbaar vanaf zes graden dakhelling en er komt geen zichtbare bevestiging in de plaat die op termijn kan gaan lekken. Dat heeft niets met veen te maken en alles met de manier waarop het dak in elkaar zit.
Ook bij kleine, lokale zettingen die niet verder gaan dan een centimeter over de hele levensduur van het gebouw, is er in de praktijk geen verschil merkbaar tussen felsplaten en een andere dakbedekking. Het probleem ontstaat pas bij ongelijke zakking over een langere afstand, waarbij het ene deel van het dak wil bewegen en het andere deel niet meevalt. Bij een korte, compacte schuur met een eenvoudige rechthoekige plattegrond op homogene grond is die ongelijkheid meestal beperkt. Bij een lange schuur met aanbouwen uit verschillende bouwjaren, of bij een gebouw dat deels op verdichte grond en deels op onaangeroerd veen staat, is het risico wezenlijk groter, en daar loont het om vooraf met de constructeur te kijken naar het gordingpatroon en de bevestiging.
Als uw schuur op veengrond staat en u ziet scheuren in de gevel, een deur die niet meer sluit, of een dak dat op een bepaalde plek merkbaar is gaan hangen, is dat het moment om eerst de constructie te laten beoordelen voordat er over de dakbedekking wordt besloten. Weet u dat er nog asbest op ligt, dan is het verstandig de sanering en de levering van de nieuwe platen op elkaar af te stemmen zodat het dak niet langer open ligt dan nodig. Wij denken kosteloos mee op basis van een tekening of een opname van het dak, en leveren de platen op de millimeter voor de lengte die de situatie vraagt.