Klikzink
Bij een boerenschuur zit het probleem zelden in het midden van het dak. Het middelste deel van een felsplatendak ligt er vaak jaren onopvallend bij. Waar het wél misgaat, is aan de rand: de goot, de overstek en de aansluiting op de gevel. Dat is de plek waar water, wind en vuil samenkomen, en het is ook de plek waar bij een werkend bedrijf het meeste tijdsdruk op de klus staat. Deze pagina gaat over die rand, en over wat een boerenschuur daar anders maakt dan een loods of een woning.
Een boerenschuur staat meestal vrij in het landschap, zonder bomen of andere gebouwen die de wind breken. Bij harde windstoten wordt de druk op de dakrand en de eerste rij platen het grootst, meer dan in het midden van het vlak. Als de gootconstructie of de eindafwerking van de felsplaten daar niet op berekend is, zie je scheefstand van de goot en losraken van klembevestiging het eerst optreden aan de kopgevel en de laagste rand, niet in het midden. Daar komt bij dat een schuurdak vaak een flauwe helling heeft, soms net boven de zes graden die nodig is om felsplaten toe te passen. Bij een flauwe helling staat water langer in de goot en bij de dakvoet, en dan telt elke centimeter overlap en elke afgeschuinde hoek in de fels net iets meer dan bij een steil dak waar het water snel wegloopt.
Bij veel schuren die we onder handen nemen, is de bestaande gootbak zelf het echte probleem: verzakt door houtrot in de gording waarop hij rust, vervormd door jarenlang gewicht van bladafval en nesten, of simpelweg te smal voor de neerslag die er nu op valt. Nieuwe felsplaten leggen op een goot die al onder afschot staat, verplaatst het probleem alleen naar volgend jaar. Voor een boerenschuur betekent dit dat de gootconstructie meestal meebeoordeeld moet worden voordat er iets aan het dakvlak gebeurt, ook als de opdracht in eerste instantie alleen over de platen zelf gaat. Dat is iets anders dan bij nieuwbouw, waar de goot vanaf het begin op maat gemaakt wordt en er geen bestaande verzakking is om rekening mee te houden.
Bij een woonhuis plant men een dakvervanging rond het weer en de vakantie van de aannemer. Bij een boerenschuur plant men rond het bedrijf. Een dak dat open moet tijdens de oogst, betekent dat het graan of de opslag eronder nat kan worden op het moment dat het financieel het meest pijn doet. Een dak dat open moet terwijl er vee onder staat, is nog dwingender: dieren kunnen niet een paar weken naar een andere stal, en een gat in het dak bij regen of felle zon is voor het welzijn van het vee direct een probleem, niet een esthetisch punt voor later. Dit is de reden waarom bij schuren de volgorde van werken vaak net andersom loopt dan bij een gewoon dak: eerst de nieuwe goot en dakrand aan één kant gereed maken, dan een deel van het dakvlak vervangen en aansluiten, en het vee of de opslag ondertussen naar de andere helft van de schuur verplaatsen. Felsplaten zijn voor dit soort gefaseerd werk relatief geschikt, omdat de banen op maat gewalst worden en per strook aangebracht kunnen worden zonder dat het hele dak tegelijk open moet. Een dakdekker kan met een goede planning een schuur in delen aanpakken terwijl het bedrijf grotendeels doorloopt, iets wat met grote, aan elkaar gekoppelde dakelementen minder goed lukt.
Bij veel oudere schuren zit onder de zichtbare golfplaten of direct als dakbedekking nog asbesthoudend materiaal. Dat verandert de aanpak van goot en dakrand fundamenteel, want het werk wordt dan eerst een saneringsklus en pas daarna een afwerkklus. De volgorde waarin het dak verwijderd wordt, de manier waarop de rand en de goot worden losgemaakt, en de bescherming van de omgeving liggen bij asbest vast in de saneringsregels, niet in de vrije planning van de dakdekker. Voor de nieuwe goot en dakrand betekent dit vooral dat je die twee werkzaamheden niet los van elkaar kunt plannen: de sanering bepaalt wanneer de rand open ligt, en de nieuwe afwerking moet daar direct op aansluiten, want een open dakrand tijdens sanering trekt vocht, vuil en soms ongewenste bezoekers aan. Wij denken in dat soort gevallen liever mee over de maatvoering van de platen en de aansluitdetails voordat de sanering start, zodat de nieuwe rand klaarligt en er geen dagen tussen het verwijderen en het afwerken zitten. Meer over de sanering zelf staat op de pagina over asbest en felsplaten bij een boerenschuur; hier gaat het puur om wat er daarna met de rand gebeurt.
Voor een boerenschuur waar dieren of opslag onder staan, kiezen wij voor de dakrand meestal voor een ruime overstek met een gootbak die breder is dan strikt nodig, juist omdat vervuiling en bladafval bij een landelijk gelegen gebouw sneller ontstaan dan bij een woning in de bebouwde kom. De felsplaten worden blind bevestigd met klemmen onder de fels, zodat er aan de rand geen doorboringen zitten waar water via een schroefgat de constructie in kan trekken; dat is precies de plek waar een verkeerd geplaatste schroef op termijn het meeste schade aanricht. Bij de kopgevel, waar de windbelasting het grootst is, moet de eindstrook extra goed vastgezet zitten, iets waar bij het bestellen van de platen op maat al rekening mee gehouden kan worden.
Dit is niet overal de juiste keuze. Bij een schuur waar de bestaande gootconstructie zelf nog stevig is en alleen de dakbedekking vervangen wordt, is het niet nodig om de hele randafwerking opnieuw te ontwerpen; dan is het voldoende om de nieuwe platen netjes op de bestaande rand aan te laten sluiten. En bij een schuur die nauwelijks meer in bedrijf is, waar geen vee of opslag onder staat die nat mag worden, is de tijdsdruk van oogst en veebezetting niet aan de orde, en kan de klus gewoon in één keer en op een rustig moment ingepland worden zonder de fasering die hier beschreven staat.
Als u de goot en dakrand van uw schuur wilt laten beoordelen of vervangen, is het nuttig om vooraf te weten of er nog vee of oogst onder het te vervangen deel staat, of er asbest in het dak zit, en hoe de bestaande gootconstructie er onder de bekleding uit ziet. Met die informatie kunnen wij, of de dakdekker die u inschakelt, de platen op de juiste maat laten walsen en meedenken over een volgorde van werken die bij uw bedrijf past. Dat meedenken op tekening kost niets, en u kunt ons daarvoor gewoon bellen of mailen.