Klikzink
Van alle onderdelen van een boerenschuur is het dak degene die het meest bepaalt hoe een gebouw overkomt. De muren staan er al decennia en veranderen weinig. Het dak is wat je van ver ziet, wat de lijn van het gebouw maakt, en wat meteen laat zien of een schuur er verwaarloosd bijstaat of niet. Een golfplaten dak met verweerde kleur en een verzakte nok oogt oud, ook als de constructie daaronder nog jaren mee kan. Vervang dat dak door een strak vlak in een rustige donkere kleur en het hele gebouw oogt jaren jonger, zonder dat er aan de muren, de kozijnen of de deuren iets is veranderd.
Dat werkt bij een boerenschuur sterker dan bij bijna elk ander gebouwtype, omdat het dakvlak hier zo groot is ten opzichte van de gevel. Bij een woonhuis is de gevel het gezicht en het dak een aanvulling. Bij een schuur is het vaak precies omgekeerd: een lang, laag gebouw met een enorm dakvlak en relatief weinig gevel die opvalt. Wie het dak aanpakt, pakt dus het grootste deel van het aanzicht aan, tegen de kosten van het kleinste deel van het gebouw.
Golfplaten en oude damwandprofielen hebben een geribbeld, onrustig oppervlak dat licht op een verstrooide manier weerkaatst. Van dichtbij zie je golven, van veraf een grijzige waas. Felsplaten hebben een vlak oppervlak met alleen de opstaande naden op regelmatige afstand, in een mat, donker kleurenpalet. Van veraf oogt het dak als één rustig vlak, van dichtbij zie je een nette belijning die de lengte van het gebouw juist benadrukt in plaats van verstoort. Bij een lange schuur met een doorlopende nok geeft dat een streep die het gebouw optisch strakker en langer maakt, wat bij oudere schuren die door de jaren heen zijn uitgebreid met een lager aangebouwd stuk vaak juist goed uitkomt: het nieuwe dak trekt de losse onderdelen visueel weer samen.
Dat is meteen ook de reden waarom deze ingreep niet overal even goed werkt. Op een schuur met een rieten kap, met sierlijke makelaars op de nok, of met een uitgesproken authentieke uitstraling die de eigenaar wil behouden, staat een strak modern felsdak op gespannen voet met de rest van het gebouw. Het dak wordt dan het element dat opvalt om de verkeerde reden: te nieuw, te strak, te weinig passend bij een gevel die juist zijn ouderdom laat zien. In die gevallen is het de vraag of je het beeld van de schuur wilt moderniseren, of dat je liever de sfeer bewaart en het dak vervangt door iets dat qua uitstraling dichter bij het origineel blijft. Wie twijfelt, doet er goed aan eerst helder te krijgen wat het doel is: een schuur die er weer verzorgd bijstaat binnen zijn eigen karakter, of een schuur die er zichtbaar anders bijstaat dan voorheen. Felsplaten passen bij die tweede keuze.
Bij woonhuizen kun je een dakvervanging vaak plannen los van het dagelijks leven binnen. Bij een schuur die in bedrijf is, ligt dat anders. Het vee moet droog blijven staan, de oogst moet onder een dak liggen, en machines mogen niet weken in de regen staan omdat het dak eraf is. Dat betekent dat het moment van vervangen vaak wordt bepaald door het gebruik van het gebouw, niet door het weer of de planning van de aannemer. Een melkveehouder wil niet in de winter zonder dak boven de stal zitten. Een akkerbouwer wil de schuur niet open hebben liggen in de weken rond de oogst, wanneer die schuur juist vol staat.
In de praktijk kiezen veel eigenaren daarom voor een periode die tussen twee drukke momenten in valt: na de oogst en voor het vee weer voor langere tijd naar binnen moet, of in een rustige tussenperiode in het bedrijf. Omdat felsplaten per baan op maat geleverd worden en met klemmen onder de fels worden bevestigd, zonder dat er op iedere plek geboord hoeft te worden, is de plaatsingstijd op de bouwplaats meestal kort te houden zodra het oude dak eraf is. Dat scheelt in de praktijk vooral in het aantal dagen dat het gebouw open ligt, wat bij een schuur die niet leeg te trekken is de belangrijkste factor is.
Er is ook een manier om het gebruik minder te verstoren: het dak in vakken aanpakken in plaats van in één keer helemaal open te leggen. Dat is niet bij elke schuur mogelijk, het hangt af van de indeling van de kap en van hoe de dakconstructie in elkaar zit, maar bij een lange schuur met een doorlopende dakstructuur is dit vaak te overwegen. Dan blijft een deel van het gebouw droog terwijl aan een ander deel gewerkt wordt.
Bij veel schuren van deze leeftijd ligt er nog een golfplaten dak met asbest. Dat verandert de planning fundamenteel, omdat verwijdering aan strikte regels gebonden is en niet zomaar even tussen twee klussen door gebeurt. Er is een gecertificeerd verwijderingsbedrijf nodig, het gebouw of een deel daarvan moet worden afgeschermd, en er komt een periode waarin er helemaal niets boven de ruimte zit. Voor een schuur in gebruik betekent dat: het moment van saneren moet samenvallen met een moment waarop het gebouw echt tijdelijk gemist kan worden, of waarop het vee of de opslag ergens anders onderdak kan.
Dat is precies waar de planning vaak vastloopt. Een boer die denkt: ik doe het dak in een weekend, komt er bij een asbestdak niet mee weg. De sanering vraagt voorbereiding, een aangewezen bedrijf, en tijd waarin er niets boven het gebouw hangt voordat het nieuwe dak erop kan. Wie dit vooraf helder heeft en de sanering en de nieuwe dakbedekking als één doorlopend traject plant in plaats van als twee losse klussen, voorkomt dat het gebouw langer open blijft liggen dan nodig. Bij twijfel of er asbest in het huidige dak zit, is een onderzoek voorafgaand aan de planning de eerste stap, niet iets om tijdens de werkzaamheden te ontdekken.
Een nieuw dak op een oude schuur kan ook zichtbaar maken wat er verder nog niet in orde is. Een gevel die er onder een verweerd dak nog wel meeging, kan er onder een strak nieuw dak plotseling verouderd bijstaan. Dat is geen reden om het dak niet aan te pakken, maar wel iets om vooraf te overwegen: wilt u alleen het dak, of komt daarna ook de gevel aan de beurt. Andersom werkt het ook: een dak dat de belijning van het gebouw verlengt en versterkt, kan een schuur met een verder sobere gevel juist meer body geven, zonder dat er aan die gevel iets gebeurt.
Bij schuren die deel uitmaken van een erf met meerdere gebouwen speelt nog iets anders: de kleur en uitstraling van het nieuwe dak bepalen mee hoe de schuur zich verhoudt tot het woonhuis en de overige opstallen. Een donkere, matte kleur sluit bij veel erven rustiger aan dan een glanzend of lichtgekleurd dak, en valt minder op vanaf de weg, wat bij schuren die dicht bij een woonhuis staan vaak gewaardeerd wordt.
Bepaal eerst of u het aanzicht van de schuur wilt laten aansluiten bij een moderner beeld, of dat u liever de bestaande sfeer van het gebouw bewaart: dat onderscheid maakt meteen duidelijk of felsplaten hier passen. Kijk daarna naar het gebruik van het gebouw door het jaar heen en zoek het moment waarop het dak het beste tijdelijk gemist kan worden. Laat, als er twijfel is over asbest in het huidige dak, dat eerst onderzoeken, zodat de sanering en de nieuwe bedekking als één traject gepland kunnen worden in plaats van als verrassing tijdens de klus. Wilt u weten wat er voor uw schuur qua platen, maatvoering en planning mogelijk is, dan denken wij op basis van een tekening of een foto van de bestaande situatie mee, zonder dat dat u iets kost.