Klikzink
Als wij gebeld worden over een aanbouw of uitbouw met klachten over condens, gaat het gesprek al snel over het platte of licht hellende dak. Dat is logisch, want daar zie je de druppels hangen. Maar in de praktijk zit het probleem bijna altijd ergens anders: op de plek waar het nieuwe dak tegen de bestaande gevel van het hoofdgebouw aansluit. Die aansluiting is de zwakke schakel, niet het dakvlak van de felsplaten zelf.
Een aanbouw of uitbouw is een ander soort gebouw dan een vrijstaande schuur of een nieuw dak op een bestaand huis. Er komt een nieuwe schil tegen een oude schil, met een knik in de constructie, een overgang in isolatiewaarde en vaak een overgang in ventilatiegedrag. Precies op die overgang wil vocht zich verzamelen. Wij leggen hier uit waar dat vocht vandaan komt, hoe de opbouw van felsplaten dat afvoert, en waarom de aansluiting op de gevel meer aandacht verdient dan het dakvlak zelf.
Bij een vrijstaand gebouw is het dakvlak aan alle kanten gelijk: dezelfde temperatuur, dezelfde luchtstroming, dezelfde opbouw. Bij een aanbouw ligt dat anders. Aan één kant sluit het dak aan op een bestaande buitengevel die al jaren op zijn eigen temperatuur en klimaat is ingesteld. Die gevel is vaak kouder of juist warmer dan de nieuwe constructie, en de aansluiting zit dicht tegen een raam, een deur of een bestaande spouw aan.
Op die plek ontmoeten twee bouwdelen met een verschillende opbouw elkaar. Warme, vochtige binnenlucht uit de aanbouw kan langs die naad omhoog kruipen, tegen de koudere gevel aan condenseren, en vervolgens niet meer weg. Wij zien dat regelmatig bij aanbouwen waar de dakrand tegen de gevel is afgewerkt met alleen een stukje loodslabbe of een randprofiel, zonder dat er is nagedacht over waar de lucht onder de felsplaten dan naartoe moet. Het dakvlak zelf, met de felsplaten erop, ventileert vaak prima. De hoek bij de gevel niet.
Een voorbeeld uit de praktijk: een keukenuitbouw met een licht hellend dak, felsplaten in Slate Grey, netjes uitgevoerd. Na de eerste winter meldde de eigenaar vochtplekken op het plafond, precies langs de muur van het hoofdhuis. Niet in het midden van het dak, maar exact op de lijn waar de uitbouw tegen de bestaande gevel aan zit. Bij nazicht bleek de spouw van de aanbouw op die plek dichtgemetseld te zijn tegen de oude gevel, zonder een open verbinding naar de onderzijde van het dakbeschot. De damp uit de keuken kon nergens heen dan tegen die koude aansluiting.
Een aanbouw wordt vaak gebruikt als keuken, serre, kantoorruimte of woonkameruitbreiding, en dat betekent veel vochtproductie op een relatief klein volume. Koken, douchen in de buurt, planten, en simpelweg mensen die er zitten, brengen vocht in de lucht. Bij een groot woonhuis verdeelt dat vocht zich over een groot luchtvolume en veel ventilatiepunten. Bij een aanbouw van een paar vierkante meter onder een laag dak concentreert dat vocht zich veel sneller.
Die warme, vochtige lucht stijgt op naar het dak. Raakt ze daar een koud oppervlak, dan slaat het vocht neer als condens. Bij een aanbouw is dat koude oppervlak niet alleen de onderkant van de felsplaten, maar vaak ook, en soms vooral, de aansluitdetails bij de gevel: de plek waar isolatie ophoudt, waar een kier zit, waar de dakrand tegen het metselwerk is afgedicht zonder ventilatieruimte.
Felsplaten zelf zijn niet het probleem en ook niet de oplossing voor condens. Het stalen paneel van 0,55 millimeter dik, blind bevestigd met klemmen onder de fels, is waterdicht en vormvast, maar het regelt geen klimaat. Wat condens voorkomt of juist veroorzaakt, is de opbouw daaronder: de dampremmende laag aan de binnenzijde, de isolatie, en de ventilatieruimte tussen isolatie en dakbeschot waar vocht dat er toch doorheen komt, kan worden afgevoerd naar buiten.
Bij een goed uitgevoerde aanbouw loopt die ventilatieruimte door tot aan de nokrand of de hoogste rand van het dak, waar de vochtige lucht via een open nok of ventilatiestrip naar buiten kan. Het probleem bij veel aanbouwen is dat die ventilatieruimte bij de gevelaansluiting dichtloopt. De timmerman die de aanbouw plaatst, denkt aan waterdichtheid tegen de gevel, en dat is ook terecht, maar daarbij wordt de luchtstroming onder het dakvlak soms afgesloten zonder dat iemand het doorheeft. Het resultaat is een koudebrug op de gevelaansluiting waar vocht zich verzamelt en nergens heen kan.
Omdat het risico bij de gevelaansluiting zit en niet in het dakvlak, is de conclusie voor de praktijk simpel: bij een aanbouw of uitbouw is het niet genoeg om alleen naar de felsplaten en de isolatie in het dakvlak te kijken. De aansluiting op de bestaande gevel verdient een eigen detail, met een doorlopende ventilatieroute en een dampremmende laag die aansluit op die van de bestaande gevel, niet los daarvan.
In de praktijk betekent dit vaak dat er bij de gevelaansluiting een kleine luchtspouw of ventilatiekanaal wordt opgenomen die niet dichtgemetseld of dichtgekit wordt, maar juist open blijft richting de buitenlucht, met een insectenrooster als afscherming. Bij platte of licht hellende aanbouwdaken, vanaf zes graden hellend kunnen felsplaten toegepast worden, is dat net iets lastiger dan bij een steil dak omdat er minder ruimte is voor die ventilatieroute. Daarom is het raadzaam om dit al op tekening te bespreken, voordat de opbouw wordt dichtgetimmerd.
Niet elke aanbouw met vochtklachten heeft een probleem bij de gevelaansluiting. Bij sommige uitbouwen ligt de oorzaak echt in het dakvlak zelf, bijvoorbeeld als de dampremmende laag aan de binnenzijde is beschadigd, of als er helemaal geen ventilatieruimte tussen isolatie en dakbeschot is aangebracht. Ook een slecht afgestelde mechanische ventilatie in de aanbouw, of een keukenafzuiging die niet naar buiten maar de spouw in blaast, kan de boosdoener zijn zonder dat de gevelaansluiting iets te verwijten is. Wie twijfelt, doet er goed aan een bouwkundige of dakdekker te laten kijken naar de hele opbouw, niet alleen naar de plek waar het vocht zichtbaar wordt, want dat is niet altijd waar het ontstaat.
Heeft u een aanbouw of uitbouw met vochtplekken langs de gevel, of bent u een nieuwe aanbouw aan het plannen en wilt u dit detail goed laten uitvoeren, dan denken wij graag mee op tekening. Wij kijken specifiek naar de aansluiting op de bestaande gevel en de ventilatieroute daaronder, en geven aan waar de opbouw met felsplaten om aanpassing vraagt. Dat meedenken kost niets, en het scheelt u een klacht die pas na de eerste winter zichtbaar wordt.