Klikzink
Bij een verticale gevel loopt de fels van klikfels rechtop, van onder tot boven. Omdat wij de platen op maat walsen, kan die baan tot acht meter lang zijn. Voor een gevelhoogte die daarbinnen past, betekent dit dat er geen horizontale naad in het vlak zit. De gevel wordt in één stuk bekleed, van de plint tot de daklijn of tot de aansluiting op het dak.
Dat doorlopende beeld is precies waar bij een gevel in zink vaak om gevraagd wordt: een strak, rustig vlak zonder onderbreking. Klikfels geeft dat beeld met stalen platen. Het gewicht ligt met ongeveer 5 kilo per vierkante meter een stuk lager dan bij zink, en de montage met klemmen onder de fels gaat aanzienlijk sneller dan het traditionele felswerk. Voor de aannemer die de planning maakt, telt dat net zo zwaar mee als het aanzien van de gevel voor de architect.
Op een dak speelt de lengte van de baan meestal een kleinere rol, omdat het dakvlak zelf al begrensd is door de nok en de goot. Op een verticale gevel is dat anders. Een gevel van, zeg, zes meter hoog kan met klikfels in één ononderbroken baan van onder naar boven. Zonder die mogelijkheid zou er op enige hoogte een horizontale overlap of afwerkrand nodig zijn, en die is op een verticaal vlak veel opvallender dan op een hellend dak. Het oog volgt de gevel van beneden naar boven, en elke onderbreking in die lijn valt op.
Daarom is de maximale baanlengte van acht meter voor een verticale toepassing een ander soort argument dan bij een dak. Het gaat niet om constructieve noodzaak, maar om het beeld dat de opdrachtgever voor ogen heeft. Een architect die een schoolgebouw met een gevelhoogte van vijf meter ontwerpt, kan met klikfels de hele hoogte in doorlopende platen laten uitvoeren. Bij een utiliteitsgebouw met een gevel van bijna acht meter hoog, zoals soms voorkomt bij een sporthal of een loods met een hoog opgetrokken voorgevel, is die grens wel een aandachtspunt dat vooraf besproken moet worden.
Staal zet uit en krimp mee met temperatuurverschillen, en dat gebeurt bij een lange verticale baan over de volle lengte. Klikfels zet ongeveer half zoveel uit als zink, wat het verschil met traditioneel felswerk al kleiner maakt, maar bij een baan van zes tot acht meter is er wel degelijk beweging waarmee rekening gehouden moet worden. De klemmen onder de fels zijn daar om die beweging op te vangen zonder dat de plaat vast komt te zitten. Bij de bovenaansluiting, de onderaansluiting op de plint en bij eventuele doorvoeren moet de detaillering die beweging toelaten. Dat is een van de punten waarop wij op tekening meekijken, omdat een verticale gevel met lange banen andere eisen aan de aansluitingen stelt dan een dakvlak.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een bedrijfshal met een verticaal beklede kopgevel van ruim zeven meter hoog werd de gevel in doorlopende platen van Slate Grey uitgevoerd. De platen liepen van de fundering tot onder de dakrand door, met alleen aan de bovenkant een aansluiting op de dakoverstek. Omdat er geen horizontale naad in het vlak zit, is de gevel vanaf de weg gezien echt in één keer leesbaar. Bij de plint en bij de aansluiting op het dak is voldoende ruimte gehouden voor de uitzetting, en zijn de klemmen zo geplaatst dat de plaat vrij kan bewegen.
Niet elke gevel is gebaat bij een baan die zo lang mogelijk doorloopt. Bij een gevel met veel doorbrekingen, zoals een fabriekshal met op regelmatige afstand ramen, deuren of technische doorvoeren, wordt een lange ononderbroken baan al snel doorsneden door die openingen. Het voordeel van de doorlopende lijn gaat dan grotendeels verloren, en het kan praktischer zijn om de gevel in kortere, per bouwvak passende stukken te verdelen. Ook bij een gevel die uit meerdere geveldelen met een knik of een inspringing bestaat, is een lange baan niet altijd de logische keuze: op elk knikpunt is toch een aansluiting nodig, en dan is de vraag of de resterende rechte stukken lang genoeg zijn om het voordeel van een grote plaatlengte te benutten.
Ook transport en montage op locatie spelen een rol. Een plaat van acht meter lang moet wel aangevoerd en verticaal tegen de gevel gehesen kunnen worden. Op een locatie met beperkte toegang, weinig ruimte voor een hijskraan of een lastige bouwplaatslogistiek kan dat praktisch een belemmering zijn, ook als het bouwkundig geen probleem is. Voor dat soort situaties is het vaak verstandiger om met kortere platen te werken, ook al betekent dat een extra naad in het vlak.
Daarnaast geldt: als de horizontale lijn juist gewenst is, bijvoorbeeld om een gebouw optisch lager te laten lijken of om aan te sluiten bij een horizontaal geleed metselwerk ernaast, is een horizontale toepassing van klikfels een logischer uitgangspunt dan een verticale baan die net zo lang mogelijk gemaakt wordt. Dat is een andere afweging, die op de pagina over klikfels gevel horizontaal aan de orde komt.
De aansluitingen bij een verticale gevel volgen dezelfde opzet als bij traditioneel felswerk in zink: de dagkanten rond raam- en deuropeningen, de inwendige en uitwendige hoeken, en de overgang naar het dak of naar een andere gevelbekleding. Bij een lange, doorlopende baan komt er relatief weinig van dat detailwerk per strekkende meter voor, omdat de plaat zelf het grootste deel van het vlak vormt. Maar waar de aansluitingen wél voorkomen, moeten ze zorgvuldig zijn uitgewerkt, juist omdat de rest van de gevel zo strak doorloopt dat een onzorgvuldige hoek of kozijnaansluiting meteen opvalt. De principedetails voor de verticale gevel zijn als detailblad op aanvraag beschikbaar, zodat de aannemer of de architect vooraf kan zien hoe deze aansluitingen zijn opgebouwd.
Als u een gevel voor ogen heeft die verticaal en zonder horizontale naad uitgevoerd moet worden, is het verstandig om de gevelhoogte, de plaats van ramen en deuren en de bereikbaarheid van de bouwplaats op een rij te zetten voordat de platen bepaald worden. Stuur ons een tekening of een foto van de situatie: wij denken kosteloos mee over de maximale plaatlengte, de aansluitingen en de kleurkeuze uit Nordic Night Black, Slate Grey of Metallic Dark Silver, en leveren de platen op de millimeter aangeleverd.